Teraz Polska ISO
Clematis na Facebook
Clematis na YouTube
NAZWA ROŚLINY:

Actinidia - aktinidiaWe wrześniu i październiku dojrzewają owoce większości odmian aktinidii - mało znanego, bardzo wartościowego pnącza, które z powodzeniem można uprawiać w naszej strefie klimatycznej. Aktinidie są pnączami o wijących pędach, które uprawia się ze względu na ich walory ozdobne i użytkowe. Mogą uatrakcyjnić każdy ogród i zapewnić smaczne owoce. Są stosunkowo mało wymagające, łatwe w uprawie i odporne na choroby oraz szkodniki, dobrze znoszą warunki miejskie.

 Rośliny z rodzaju Actinidia (aktinidia) występują w krajach Dalekiego Wschodu od Mandżurii do Jawy. Owocem aktinidii jest jagoda, podobnie jak u popularnych u nas pomidorów czy agrestu i tak jak u większości gatunków wytwarzających jagody, owoce aktinidii są jadalne i smaczne. Aktinidia jest najczęściej rośliną dwupienną tzn. na jednych roślinach występują kwiaty męskie a na innych żeńskie.
Actinidia deliciosa
Najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem aktinidii jest Actinidia deliciosa (aktinidia smakowita) wytwarzająca charakterystyczne, smaczne owoce - popularne kiwi. Aktinidia smakowita wywodzi się od Actinidia chinensis (aktinidia chińska) pochodzącej z doliny rzeki Jangcy w środkowych Chinach. W początkach XX w sprowadzono ją do Nowej Zelandii, gdzie nadano jej nazwę kiwi (ze względu na podobieństwo jej owoców do nielatającego ptaka kiwi), która zastąpiła początkową nazwę - chiński agrest.

Obecnie aktinidia uprawiana jest na skalę produkcyjną we Włoszech, Hiszpanii, Grecji, Francji oraz w Nowej Zelandii, Stanach Zjednoczonych, Japonii, Izraelu i Chile. Deserowe odmiany aktinidii chińskiej są wrażliwe na mrozy i przemarzają przy około -10oC. Najodporniejsza odmiana tego gatunku - obupłciowa 'Jenny', wytrzymuje wprawdzie do -15oC, ale wydaje owoce małe i niezbyt smaczne.

W Polsce w sprzedaży dostępna jest także bardzo dekoracyjna Actinidia pilosula (aktinidia drobnowłosa) o przebarwiających się, jak u aktinidii pstrolistnej, wąskich liściach i intensywnie różowych kwiatach. Wytrzymuje mrozy do około -18oC (strefa 7), dlatego można uprawiać ją tylko w najcieplejszych częściach kraju pod warunkiem starannego okrycia na zimę lub w ogrodach zimowych.

Znacznie wytrzymalszymi gatunkami, które mogą być uprawiane w naszym klimacie, są Actinidia arguta (aktinidia ostrolistna), w zależności od odmiany wytrzymująca mrozy od -23oC do -35oC. oraz Actinidia kolomikta (aktinidia pstrolistna), znosząca mrozy do -40oC. Obie te rośliny traktowane są często jako pnącza ozdobne, stanowiące świetną osłonę płotów, murów, pergoli i altan. Oba gatunki wydają smaczne owoce, choć znacznie mniejsze niż u aktinidii smakowitej. Rozmiarem przypominają one owoce agrestu czy deserowych winorośli. 

W ogrodach działkowych i na plantacjach sadowniczych, największe zastosowanie mogą mieć odmiany aktinidii ostrolistnej, znanej również pod nazwą MINI KIWI. Mają one dość duże, smaczne owoce, które są stosunkowo trwałe i łatwe do przechowywania. Aktinidia ostrolistna do wydania owoców wymaga około 150 dni bez przymrozków. Z jednej dorosłej rośliny można uzyskać 10-20 kg owoców.

Owoce różnych odmian aktinidii ostrolistnej.

 

Aktinidia ostrolistna rośnie silnie, w ojczyźnie dorastając do 30-50 m, a u nas do 4-8 m. Młode pędy są brązowe, starsze - jasnoszare. Liście są szeroko-jajowate, zielone, w połowie października przebarwiają się na żółto i opadają.

W Polsce dostępne są następujące odmiany:

  • 'Ananasnaya' - uznawana za najlepszą odmianę na plantacje. Ma owalne owoce około 3 cm długości i 2,5 cm szerokości, z brązowoczerwonym rumieńcem w miejscach nasłonecznionych, bardzo smaczne, aromatyczne, nadających się do jedzenia za skórką. Owoce dojrzewają w początku października. Rozpoczyna owocowanie w 3-4 roku. Wytrzymuje mrozy do około –28oC.
  • Actinidia Ananasnaya'Geneva' - amerykańska, żeńska odmiana, wyhodowana w stacji doświadczalnej w Genewie, stan Nowy Jork. Najwcześniejsza z odmian tego gatunku, owoce dojrzewają w drugiej połowie września i w październiku. Wydaje owoce średniej wielkości, pękate (3 cm długości i 2 cm szerokości), od strony dobrze oświetlonej mają rumieniec, są bardzo smaczne, słodkie, o miodowym posmaku i lekkim aromacie. Dojrzałe owoce szybko miękną i zaczynają opadać, gdy roślina cierpi na niedobór wody. Odmiana bardzo plenna, zaczyna owocować w 3-4 roku po posadzeniu. Wytrzymuje mrozy do -30oC.
  • 'Issai' – japońska, obupłciowa, samopylna odmiana, o zwartym pokroju (dorasta do 4 m). Owoce dojrzewają w połowie października, są one średniej wielkości, wydłużone (2,5-4 cm długości i 1,5-2,5 cm szerokości), zielone, dosyć smaczne. Plenna odmiana, rozpoczynająca owocowanie już następnego roku po posadzeniu. Wytrzymuje mrozy do około -25oC. Szczególnie przydatna do małych ogrodów w cieplejszych rejonach kraju.
  • 'Jumbo' - włoska, żeńska odmiana o wyjątkowo dużych, owalnych, lekko wydłużonych (długość do 5 cm, a szerokość do 3 cm), zielonożółtych owocach. Ciężar największych owoców dochodzi do 30 g. Owoce są smaczne, słodkie, bez wyraźnego aromatu, trwałe, ale czasem pękają u podstawy, dojrzewają od końca września do połowy października. Plenna odmiana rozpoczynająca owocowanie w 3-4 roku po posadzeniu. Dorasta do wysokości 8 m. Wytrzymuje mrozy do -28oC.
  • 'Ken's Red' - nowozelandzka, żeńska, czerwonoowocowa odmiana powstała ze skrzyżowania Actinidia arguta var. cordifolia i Actinidia melanandra. Owoce dojrzewają od połowy września do połowy października, nasłonecznione są (na zewnątrz i wewnątrz) intensywnie czerwone, a zacienione zielone. Owoce są duże (długość do 4 cm a szerokość do 3 cm), smaczne, ale bez wyraźnego aromatu, są trwałe, nie mięknące nadmiernie po dojrzeniu, dlatego powinny nieźle znosić transport. Wytrzymuje mrozy do -25oC.
  • mini kiwi Rogów'Kokuwa' - japońska obupłciowa odmiana o owalnych owocach (około 2,0 cm długości i 1,5 cm szerokości), smacznych, trwałych owocach (Mini Kiwi) z cytrynowym posmakiem. Owoce dojrzewają pod koniec września i w październiku, nadają się do jedzenia ze skórką. Rozpoczyna owocowanie w 2-3 roku. Wytrzymuje mrozy do około –22oC.
  • 'Purpurna Sadowa' - ukraińska, żeńska, bardzo plenna odmiana, najprawdopodobniej wyselekcjonowana z siewek Actinidia purpurea lub powstała ze skrzyżowania Actinidia arguta i Actinidia purpurea. Ma owoce owalne, średniej wielkości (długości 3,5-4 cm, szerokości 2,5-3 cm), smaczne i trwałe, dojrzewajce od połowy września do połowy października, nasłonecznione są (na zewnątrz i wewnątrz) intensywnie czerwone, a zacienione zielone. Rozpoczyna owocowanie w 3-4 roku po posadzeniu. Wytrzymuje mrozy do -25oC.
  • 'Rogów' - polska, żeńska odmiana, wyselekcjonowana w Arboretum w Rogowie. Owoce średniej wielkości (2,5-3 cm długości i 2-2,5 cm szerokości), zielone, dosyć smaczne, dojrzewają w końcu września i na początku października. Rozpoczyna owocowanie w 3-4 roku i jest wyjątkowo plenna. Wytrzymuje mrozy do -30oC.
  • VITIKIWI® - atrakcyjna, plenna odmiana zawiązująca owoce bez zapylenia (partenokarpiczna) i rozpoczynająca owocowanie już w 1-2 roku po posadzeniu. Jej smaczne, najczęściej beznasienne, zielone owoce dojrzewają w październiku, nadają się do jedzenia za skórką. Są owalne, mają 2,5-3,5 cm długości i 1,5-2,5 cm szerokości. Rośliny wytrzymują mrozy do około –26oC.
  • 'Weiki' - odmiana niemiecka, dwupienna. Egzemplarze męskie są dobrymi zapylaczami wszystkich odmian aktinidii ostrolistnej. Egzemplarze żeńskie są bardzo plenne. Ich owoce dojrzewają w październiku, są średniej wielkości (długości około 2,5-3 cm i szerokości 2-2,5 cm), zielone z czerwonobrązowym rumieńcem w miejscach dobrze oświetlonych, smaczne, nie opadają po dojrzeniu. Ma ładne liście – ciemnozielone, lekko błyszczące, osadzone na czerwonych ogonkach - dlatego dobrze łączy walory ozdobne z użytkowymi. Rozpoczyna owocowanie w 3-4 roku po posadzeniu. Wytrzymuje mrozy do -30oC.

 

Aktinidia pstrolistna na podporze na budynkuAktinidia pstrolistna jest częściej uprawiana ze względu na walory dekoracyjne oraz bardzo dużą odporność na mróz (strefa 4-8). Wiosną liście Actinidia kolomikta przebarwiają się częściowo na biało. Z czasem jasne przebarwienia różowieją, co sprawia, w maju - czerwcu liście są trójbarwne: zielone u podstawy, białe w środku i intensywnie różowe na końcach. Najefektowniej wybarwiają się liście egzemplarzy męskich rosnących w miejscach mocno nasłonecznionych.

Owoce Actinidia kolomikta są mniejsze niż u odmian Actinidia arguta, mają około 2 cm długości, są smaczne, soczyste, słodkowinne. Z jednej rośliny można uzyskać 10 kg owoców. Aktinidia pstrolistna do wytworzenia owoców potrzebuje około 130 dni bez przymrozków. Owoce dojrzewają w sierpniu i od razu opadają, co znacznie ogranicza szersze stosowanie tej rośliny dla celów konsumpcyjnych.

Rośliny aktinidii pstrolistnej wytwarzają substancje atrakcyjne dla kotów, które lubią gryźć liście i rozdrapywać pędy, dlatego przez pierwsze trzy lata uprawy dobrze jest podstawę zabezpieczyć siatką. Przy pełnym zahartowaniu wytrzymuje nawet -40oC.

W Polsce znanych jest kilka odmian:

  • 'Adam' - polska odmiana męska o szczególnie ładnie wybarwiających się liściach i kwiatach męskich, dobrze zapylających żeńskie odmiany Actinidia kolomikta. Wyselekcjonowana przez Szczepana Marczyńskiego i wprowadzona do sprzedaży w 2001 r.
  • 'Dr Szymanowski' - polska, żeńska odmiana z cechami obupłciowości o ładnie wybarwionych liściach i smacznych owocach. Zaczyna obficie owocować w 4-5 roku po posadzeniu.
  • 'Sentyabraskaya' - ukraińska odmiana żeńska, liście ładnie się wybarwiają. Zaczyna owocowanie w 3-4 roku, jest plenna, ma owoce smaczne, lekko aromatyczne, dojrzewające w sierpniu.

Przyjemnie pachnące kwiaty aktinidii pstrolistnej schowane są pod barwnymi liśćmi

 

Uprawa

Jeśli wybierzemy do uprawy odmianę dwupienną, trzeba posadzić w pobliżu siebie (najlepiej w odległości 3-5 m) roślinę męską i żeńską. Sadząc większą liczbę aktinidii wystarczy posadzić jedną roślinę męską na 5-8 roślin żeńskich, mogą być różnych odmian, ale tego samego gatunku, np. obsadzając dużą altanę można posadzić jedną roślinę męską 'Weiki' M i po jednej sztuce z odmiany: 'Jumbo', 'Geneva', 'Purpurna Sadowa' i 'Rogów'. Przy większych założeniach należy pamiętać, że rośliny męskie powinny być rozmieszczone możliwie równomiernie między żeńskimi oraz kwitnąć w podobnym czasie. Mając miejsce tylko na jedną roślinę, najlepiej w jeden dół posadzić zarówno roślinę męską jak i żeńską. Można także posadzić odmianę obupłciową (może być zawodna) lub na roślinie żeńskiej zaszczepić pęd męski. Aktinidia ostrolistna kwitnie na przełomie maja i czerwca, ma kwiaty małe (średnicy 1-2 cm), białe. Aktinidia pstrolistna kwitnie 7-14 dni wcześniej niż ostrolistna, ma kwiaty mniejsze, lekko, cytrynowo pachnące. Kwiaty męskie zebrane są w grona po kilkanaście sztuk, kwiaty żeńskie osadzone są pojedynczo lub zebrane po 2-3. W kwiatach żeńskich wykształcony jest wyraźny, duży słupek otoczony pręcikami nie zawierającymi pyłku. Kwiaty żeńskie są zdolne do zapylenia przez 9-10 dni. Kwiaty męskie zawierają dobrze wykształcone pylniki, a pyłek w nich zawarty jest zdolny do zapylenia przez 3-4 dni. Od dobrego zapylenia zależy liczba i wielkość owoców. Ważne jest, żeby w pobliżu siebie zakwitły w tym samym czasie kwiaty męskie i żeńskie. Zapylenia dokonują pszczoły i inne owady, a w minimalnym stopniu również wiatr. Kwiaty aktinidii są stosunkowo mało atrakcyjne dla owadów, dlatego musi być ich dużo, aby nastąpiło dobre zapylenie. Gdy nie ma owadów, można dokonać zapylenia ręcznego zrywając świeżo rozwinięty kwiat męski i pocierając nim przez 1-2 sekundy o kwiat żeński. Jednym kwiatem męskim można zapylić około 5 kwiatów żeńskich.

Aktinidie, zwłaszcza gatunki i odmiany bardziej wrażliwe, najlepiej rosną w miejscach ciepłych, dobrze oświetlonych, osłoniętych od wiatru. Należy unikać zastoisk mrozowych, bo aktinidie są wrażliwe na wiosenne przymrozki. Warto pamiętać, że naturalnym rezerwuarem ciepła są duże jeziora lub rzeki. Ściany ogrzewanych domów oddając część ciepła zwiększają szansę przezimowania wrażliwej rośliny. Najlepsze są stanowiska zachodnie i południowo-zachodnie, zacieniowane przez pierwszą połowę dnia. Rośliny są wrażliwe na mróz przez pierwsze 3-4 lata po posadzeniu. Wtedy pomocne będzie obsypywanie podstawy korą czy trocinami i staranne zabezpieczenie na zimę. Uprawy w tunelach foliowych nie są polecane, gdyż wiosną wcześniej rozpoczynają wegetację, co naraża je bardziej na wiosenne przymrozki.

Aktinidia dobrze rośnie na różnych glebach, choć preferuje gleby żyzne, ale lekkie, o miąższości nie mniejszej niż 1-1,5 m. Gleba powinna być zdrenowana, wilgotna, ale nie podmokła, o odczynie lekko kwaśnym do neutralnego; pH powinno wynosić 5-6,5. Ponieważ płytko się korzenią, należy unikać spulchniania gleby. Aktinidię powinno się sadzić tak głęboko jak rosły dotychczas, w doły zaprawione dobrym kompostem lub rozłożonym obornikiem. W czasie uprawy ważne jest silne podlewanie, gdyż aktinidia wymaga dużo wody, zwłaszcza w czasie intensywnego wzrostu lub w czasie gorącej pogody. Aktinidia wymaga zrównoważonego nawożenia makro- i mikroskładnikami. Zaczyna się je stosować od 2 roku po posadzeniu rozsypując równomiernie u podstawy rośliny w odległości 20 - 80 cm od pnia.

 

Cięcie

Aktinidie możemy pozostawić swobodnemu wzrostowi, traktując je jako rośliny ozdobne i przycinać pędy nadmiernie zagęszczające lub przeszkadzające. Taka roślina rozpocznie owocowanie później i będzie mieć mniej owoców i gorszej jakości. Aby uzyskać możliwie najwięcej ładnych owoców dobrej jakości, powinno się rośliny specjalnie prowadzić i silnie ciąć, pamiętając, że owocują pędy 2 i 3 letnie, prowadzone poziomo.

Aktinidia prowadzona na podporze w kształcie litery TNa plantacjach produkcyjnych rośliny aktinidii najczęściej prowadzone są po konstrukcjach w kształcie litery "T" (rys. A poniżej). Takie prowadzenie zapewnia najobfitsze owocowanie. W warunkach amatorskich najłatwiej prowadzić je przy drutach rozciągniętych między słupami, przy ścianach czy płotach (rys. B poniżej). Pierwsze 3-4 lata poświęca się na uformowanie roślin, które są długowieczne i mogą rosnąć nawet 50 lat.

W 1 roku wyprowadza się silny przewodnik. W styczniu - lutym (przed rozpoczęciem wegetacji, bo "płacze") przycina się jego wierzchołek 3-5 cm powyżej góry podpór (rys. A2 i B2 poniżej). W 2 roku wybrane, najsilniejsze pędy boczne wyrastające z pędu głównego rozprowadza się na boki, podwiązując do drutów. Zimą przycina się ich wierzchołki tak, aby zostało na każdym po 8-12 pąków (rys. A3 i B3 poniżej). Wiosną wyrosną z nich pędy, które w następnym roku będą owocować. Trzeba je rozprowadzić na boki, a ich wierzchołki przyciąć w sierpniu, aby spowodować zawiązanie licznych pąków kwiatowych (rys. A4 i B4 poniżej). Jesienią zbiera się owoce (rys. AB 5 poniżej), a zimą wycina od 30 do 70% owocujących pędów (rys. AB 6 poniżej), zostawiając u ich podstawy rozgałęzienia, z których wyrosną nowe pędy owocujące. W lecie i zimą każdego roku usuwa się pędy wyrastające z pnia oraz nadmiernie zagęszczające krzew. Cięcie ogranicza nadmierny wzrost i wysilanie się roślin na część wegetatywną, zapewnia przewietrzanie wnętrza rośliny i ułatwia dostęp światła, co sprzyja dojrzewaniu owoców.

Schemat cięcia Actinidii

Owocowanie

Aktinidie zaczynają owocować najczęściej w 4 roku po posadzeniu. Zebrane niedojrzałe aktinidie miękną i dojrzewają, gdy przechowuje się je z owocami wytwarzającymi etylen, np. jabłkami. Najlepiej zapakować je w woreczek foliowy i pozostawić na parę dni w temperaturze pokojowej.

Owoce pokrywa cienka, gładka skórka, dlatego mogą być jedzone bez obierania. Owoce te mogą być jedzone na surowo, dodawane do ciast, galaretek, sałatek i innych potraw urozmaicając znacznie letnie i jesienne posiłki, mogą być suszone jak winogrona (po ususzeniu wyglądem i smakiem przypominają rodzynki), można je mrozić, marynować, wytwarzać z nich wina, nalewki, dżemy lub marmolady.

Owoce aktinidii są bardzo zdrowe, nie zawierają tłuszczu, mają bardzo mało sodu, a dużo potasu oraz różnych mikroelementów w tym cynk, są bogate w witaminy, w tym również w witaminę C. Owoce aktinidii ostrolistnej zawierają około 400 mg% witaminy C, dla porównania cytryny czy pomarańcze zawierają jej około 100mg%.

Owoce odmian aktinidii ostrolistnej różnią się między sobą smakiem, wielkością, kolorem. Po lewej: beznasienna VITIKIWI; po prawej: 'Purpurna Sadova' o czerwonych owocach

FacebookMySpaceTwitterGoogle BookmarksLinkedin

Skontaktuj się z nami

Szkółka mieści się w Pruszkowie k/Warszawy

  • fax: 22 722 26 63
  • e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Prowadzimy tylko sprzedaż hurtową - zaopatrując sklepy i centra ogrodnicze, hurtownie oraz firmy urządzające tereny zieleni.

Nie prowadzimy ani sprzedaży detalicznej w szkółce ani sprzedaży wysyłkowej.