Powojniki są pnącymi krzewami lub bylinami o przepięknych kwiatach, w niemal wszystkich możliwych kolorach. Wiele odmian ma również bardzo dekoracyjne owocostany. Aby uzyskać największy efekt zdobniczy, warto poznać ich wymagania, dobrać odpowiednie gatunki czy odmiany i właściwie przygotować stanowisko. Trud na pewno się opłaci, gdyż rośliny mogą rosnąć i obficie kwitnąć nawet przez kilkanaście lat.

Odmiany

Znanych jest ponad trzy tysiące odmian powojników wielkokwiatowych, botanicznych i bylinowych, w tym kilkadziesiąt polskich.

Clematis 'Matka Urszula Ledóchowska'

Kilkanaście z nich uzyskało światowe uznanie, rozpowszechniło się i jest uprawiane w milionach ogrodów wielu krajów Europy, obu Ameryk, Azji, Australii i Oceanii np.: Clematis 'Niobe' (W. Noll), Clematis 'Generał Sikorski' (W. Noll), Clematis 'Polish Spirit' (S. Franczak), Clematis 'Jan Paweł II' (S. Franczak), Clematis 'Błękitny Anioł' (S. Franczak), Clematis 'Kardynał Wyszyński' (S. Franczak), Clematis 'Warszawska Nike' (S. Franczak), Clematis 'Kacper' (S. Franczak), Clematis 'Westerplatte' (S. Franczak), Clematis 'Emilia Plater' (S. Franczak), Clematis 'Monte Cassino' (S. Franczak) i Clematis 'Matka Urszula Ledóchowska' (S.Franczak).

Pięknymi, nowymi polskimi odmianami hodowli S. Franczaka, zdobywającymi coraz większe uznanie międzynarodowe są między innymi: Clematis 'Anna Karolina' – długo kwitnąca odmiana o białych kwiatach z purpurowymi pręcikami, Clematis 'Bałtyk' o kwiatach fioletowolila; Clematis 'Dominika' o kwiatach jasnoniebieskich; Clematis 'Dorota' o kwiatach fioletowch; Clematis 'Fryderyk Chopin' o niebieskich kwiatach z fryzowanymi brzegami; Clematis 'Matka Siedliska' o kwiatach białych, w czasie wiosennego kwitnienia pełnych, a w czasie letniego kwitnienia pojedynczych, lekko zaróżowionych;

zobacz również:  • Lista powojników dla początkujących

Clematis 'Solina' - bardzo długo i obficie kwitnąca odmiana o kwiatach lilaróż; Clematis 'Sympatia' o dużych, różowolila kwiatach, z pofalowanymi brzegami działek oraz Clematis 'Syrena' o purpurowobrązowych kwiatach. Nowymi polskimi powojnikami są zarejestrowane w roku 2004 odmiany Sz. Marczyńskiego: 'Jerzy Popiełuszko' o kwiatach jedwabistobiałych, 'Lech Wałęsa' o kwiatach dużych, niebieskofioletowych z jasnym pasem, 'Solidarność' o kwiatach intensywnie czerwonych i 'Polonez' o kwiatach winnoczerwonych. Na wystawie PLANTARIUM W Booskop w Holandii, w 2005r. odmiany 'Jerzy Popiełuszko' i 'Lech Wałęsa' otrzymały złote medale, 'Solidarność' - srebrny, a 'Polonez' brązowy. Najnowszymi polskimi odmianami są zarejestrowane i wprowadzone do sprzedaży w 2006 r. odmiany 'Bieszczady', 'Mazowsze' i 'Mazury'.

W encyklopedii roślin

Clematis sibirica Grupa Atragene

wymienionych jest ponad dwieście najwartościowszych i najpopularniejszych odmian wielkokwiatowych, botanicznych i bylinowych wraz z krótką charakterystyką. Warto pamiętać, że większość odmian pełnokwiatowych ma kwiaty pełne tylko na pędach zeszłorocznych, w czasie wczesnego kwitnienia w maju-czerwcu. Kwiaty wyrosłe na pędach tegorocznych są pojedyncze i czasem mają nieco inną barwę niż kwiaty pełne. Do wyjątków należą odmiany Clematis 'Kiri Te Kanawa', Clematis 'Blue Light', Clematis 'Multi Blue' i Clematis 'Purpurea Plena Elegans' z Grupy Viticella, mające kwiaty zawsze pełne zarówno na pędach zeszłorocznych jak i tegorocznych.

Powojniki botaniczne stanowią bardzo ciekawą, a w Polsce mało znaną grupę pnączy. Mają one wprawdzie małe kwiaty, ale w swojej masie, w pełni kwitnienia wyglądają bardzo dekoracyjnie. Większość z nich (np. Clematis alpina, Clematis macropetala, Grupa Atragene i Clematis montana) rozpoczyna kwitnienie w końcu kwietnia - na początku maja, czyli 2-4 tygodnie wcześniej od najwcześniej kwitnących powojników wielkokwiatowych. Wiele z nich ma mniejsze wymagania co do warunków środowiska. Powojniki z Grupy Atragene, Grupy Tangutica i Grupy Vitalba mają pędy mrozoodporne, a powojniki z Grupy Tangutica lepiej od innych znoszą gorszą glebę i suszę.

• Clematis Grupa Atragene grupuje odmiany powstałe z krzyżowania i selekcji górskich gatunków kwitnących wczesną wiosną:

  zobacz również:  • Clematis alpina

  Clematis alpina, Clematis chiisanensis, Clematis faurieri, Clematis 'Jacqueline du Pré', Clematis koreana, Clematis macropetala, Clematis ochotensis, Clematis sibirica i Clematis turcestanica. Dorastają do 2-3,5 m, kwitną na pędach zeszłorocznych k. IV-VI, niektóre powtarzają kwitnienie na nowych przyrostach w VII-VIII. Kwiaty,

  Clematis 'Blue Bird'

  choć małe, mają bardzo dużo wdzięku. Ozdobne są również puszyste owocostany. Pędy są mrozoodporne. Nie wymagają cięcia. Gdy nadmiernie się rozrosną można je przyciąć po kwitnieniu. Najlepiej rosną na umiarkowanie wilgotnych, dobrze zdrenowanych glebach, obojętnych lub lekko zasadowych, w półcieniu. Świetne do ogródków skalnych, obsadzania niskich ogrodzeń, sadzenia między krzewami i drzewami, stosowania jako rośliny okrywowe lub uprawy w pojemnikach.
  Odmiany: 'Albina Plena', 'Ballet Skirt', 'Betina', 'Blue Bird', 'Brunette', 'Cecile', chiisanensis 'Lemon Bells', 'Constance', 'Frances Rivis', 'Frankie', 'Jan Lindmark', 'Lagoon', 'Maidwell Hall', 'Markham's Pink', ochotensis, 'Pamela Jackman', 'Pink Flamingo', 'Purple Spider', 'Rosy O'Grady', 'Ruby', sibirica, 'White Swan', 'Willy'.

• Clematis crispa - powojnik kędzierzawy. Gatunek naturalnie rosnący w południowo-wschodnich częściach USA jest pnącą byliną, podobnie jak Clematis texensis. Ma bardzo oryginalne, dzwonkowate, zwisające na długich szypułkach kwiaty, z fantazyjnie wywiniętymi działkami, o barwie od jasnoniebieskiej do purpurowoniebieskiej. Delikatnie pachnące. Bardzo ładne są również owocostany: kuliste, kształtne, z ostro zakończonymi szczytami owoców – jak jeże. Wymaga silnego cięcia. Szczególnie ładnie wygląda, gdy przeplatają się przez nieduże krzewy liściaste lub iglaste w dobrze nasłonecznionych miejscach. Nadaje się do uprawy w pojemnikach. Polecany zwłaszcza dla ogrodniczych koneserów.

Clematis flammula

• Clematis flammula - powojnik południowy. Silne pnącze dorasta do 5 m. Kwiaty białe, drobne (o średnicy 3 cm), o przyjemnym intensywnym zapachu. Kwitnie bardzo obficie VII-X. Później roślinę zdobią owocostany. Lubi miejsca słoneczne, ciepłe; gleby umiarkowanie wilgotne, dobrze zdrenowane. Od nazwy tego gatunku nazwano grupę powojników pnących o pachnących kwiatach - Grupa Flammula. Zaliczamy do niej, oprócz wyżej wymienionego gatunku,
  • Clematis terniflora - powojnik jesienny. Silnie rosnący gatunek pochodzący z Japonii, a bardzo popularny w USA. Kwitnie późną jesienią (IX-XI), pokrywając się masą drobnych, białych, gwiazdkowatych, przyjemnie pachnących kwiatów. W miejscach zacienionych lub w zimne lata może nie zdążyć zakwitnąć przed zimą. Liście ciemnozielone. Szczególnie przydatny do stosowania w słonecznych, ciepłych miejscach.
  • Clematis x triternata 'Rubromarginata' - powojnik potrójny. Silnie rosnące pnącze, obsypane od lipca do sierpnia masą pięknych kwiatów. Kwiaty różowolila z białym środkiem, średnicy 3-4 cm, silnie, słodko pachnące. Dorasta do 3-5 m, ma delikatną konstrukcję. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych.
• Clematis florida – powojnik kwiecisty. Unikalna roślina o bardzo oryginalnych kwiatach: białych z jasnozielonym pasem przez środek działek, z pręcikami fioletowoczarnymi. Jesienią całe kwiaty zielenieją. Kwitnie tylko na tegorocznych pędach od czerwca do września. Nie jest całkiem mrozoodporna. Należy uprawiać w miejscach ciepłych, słonecznych, dobrze osłoniętych od wiatru, np. przy południowej ścianie domu. Wymaga gleby dobrze zdrenowanej, wilgotnej, ale nie podmokłej. Wymaga również dobrego zabezpieczenia przed zimą.
  Szczególnie przydatna do uprawy w pojemnikach przenoszonych na zimę do chłodnych pomieszczeń, o temperaturze od 0^oC do 5^oC. Do najwartościowszych odmian należą: Clematis florida var. flore-pleno o białych pełnych kwiatach i Clematis florida var. sieboldiana o kremowobiałych kwiatach ze środkiem wypełnionym koroną ciemno-purpurowo-fioletowych prątniczek.

Clematis japonica

• Clematis japonica - powojnik japoński. Gatunek pochodzący z Japonii, o oryginalnych kwiatach: intensywnie czerwonobrązowych, błyszczących, dzwonkowatych, zwisających pojedynczo lub w gronach na długich szypułkach. Nie wymaga cięcia. Lubi stanowiska ciepłe, dobrze nasłonecznione, osłonięte od zimnych wiatrów. Gatunek szczególnie przydatny do stosowania w Polsce zachodniej, południowej lub centralnej, do sadzenia między innymi roślinami, aby przeplatał się przez nieduże krzewy liściaste lub iglaste. Polecany zwłaszcza dla ogrodniczych koneserów.
• Clematis montana var. rubens - powojnik górski, odmiana różowa. Bardzo silne pnącze, dorasta do 8 m, kwitnie V-VI bardzo obficie. Przez kilka tygodni potrafi utrzymywać się kwitnąca ściana, złożona z setek jasnoróżowych kwiatów. Niestety pąki kwiatowe, a w ostrzejsze zimy również pędy, mogą przemarzać. Bardzo atrakcyjna jest odmiana 'Freda', rośnie wprawdzie słabiej od poprzednio wymienionej, ale ma atrakcyjne wiśnioworóżowe kwiaty i purpurowozielone liście. Clematis montana var. wilsonii rośnie silnie, kwitnie biało w V-VI. Wymienione odmiany nadają się do sadzenia tylko w miejscach osłoniętych, o łagodniejszym mikroklimacie.

Clematis rehderiana

• Clematis rehderiana - powojnik Rehdera. Gatunek pochodzący z zachodnich Chin. Ma oryginalne dzwonkowate kwiaty: jasnożółte, z wywiniętymi wierzchołkami działek, lekko, przyjemnie pachnące, zebrane w szczytowe grona. Kwitnie jesienią na tegorocznych pędach. Ma liście złożone z 5-9 listków z ładnym, wyraźnym unerwieniem. Polecane jest silne cięcie. Najlepiej rośnie i kwitnie posadzony na glebach przepuszczalnych, w miejscach silnie nasłonecznionych. Szczególnie przydatny do sadzenia w zachodniej, południowej i centralnej Polsce przy ogrodzeniach, siatkach, kratach, altanach, pergolach i innych podporach ogrodowych oraz przy średniej wielkości krzewach czy drzewach. Polecany zwłaszcza dla ogrodniczych koneserów.




• Clematis tangutica - powojnik tangucki. Dorasta do 3-5 m, kwiaty żółte, dzwonkowate, złożone z czterech działek. Kwitnie VI-VIII, a od VII do XII ozdobę stanowią również puszyste owocostany. We wrześniu rozpoczyna spoczynek i zasychają na nim liście.

  Clematis Grupa Tangutica 'Lambton Park'

  
  Podobnie wyglądają, ale wartościowsze od tego gatunku są odmiany zaliczane do Clematis Grupy Tangutica (np. mają większe kwiaty, dłużej i obficiej kwitną czy utrzymują zielone liście nawet do końca października). Powstały one z krzyżowania i selekcji: Clematis tangutica i Clematis orientalis z Clematis intricata, Clematis ispahanica, Clematis ladakhiana, Clematis serratifolia, Clematis tibetiana. Mają małe wymagania glebowe i nieźle znoszą suszę, ale nie lubią gleb podmokłych i ciężkich. Są mrozoodporne. Powinny być sadzony w miejscach silnie nasłonecznionych. Te silnie rosnące, zdrowe i odporne pnącza o interesujących kwiatach i owocostanach, stanowią piękną osłonę murów, siatek i różnych ogrodowych zakamarków, które chcemy schować przed okiem naszych gości mogą być też stosowane jako roślina okrywowa. Nadają się do stosowania zarówno w zieleni publicznej jak i we wszelkiego rodzaju ogrodach. Do najcenniejszych odmian należą: 'Anita' - biało, obficie kwitnąca latem i jesienią, dorastająca do 4,5 m; 'Aureolin' o kwiatach intensywnie żółtych, wydłużonych, dorastająca do 2-3 m;

  zobacz również:  • powojnik 'Bill McKenzie'

  'Bill MacKenzie' o żółtych, częściowo otwartych kwiatach, kwitnący od wczesnego lata aż do mrozów, o zielonych liściach od IV do początku XI, najsilniej rosnąca odmiana z tej grupy, dorastająca do 6 m 'Grace' o kwiatach kremowobiałych, dorastający do 3,5 m; 'Helios' o kwiatach jasnożółtych, otwartych, dorastający do 3 m; 'Lambton Park' - najładniejsza i najdłużej kwitnąca odmiana z Grupy Tangutica, ma ciemnożółte, lekko rozchylone, pękate kwiaty, silnie rośnie osiągając nawet 4-5 m; 'Last Dance' (syn. 'Orange Peel') o kwiatach żółtopomarańczowych, rozwijających się jesienią, zielononiebieskich liściach, dorasta do 5m.

Clematis Grupa Texensis 'Etoile Rose'

• Clematis Grupa Texensis powstały w wyniku krzyżowania i selekcji Clematis texensis (powojnik teksaski) z odmianami wielkokwiatowymi. Odmiany z tej grupy mają bardzo interesujące kwiaty - przypominające kształtem tulipany liliokształtne. Kwitną VII-X na tegorocznych pędach. Dorastają do 2-3 m. Najlepiej rosną i kwitną na stanowiskach słonecznych, osłoniętych i ciepłych. Są wrażliwe na mączniaka prawdziwego. Ich pędy zimą zamierają (powojnik teksaski jest byliną pnącą) i należy je wycinać wczesną wiosną. Do najcenniejszych odmian należą: 'Duchess of Albany', 'Etoile Rose', 'Gravetye Beauty', 'Odoriba', 'Princess Diana', 'Sir Trevor Lawrence'.




• Clematis vitalba - powojnik pnący. Dorasta do 10m. Występuje w Polsce na naturalnych stanowiskach. Kwiaty kremowobiałe, małe (śr. 2 cm), zebrane w wiechowate kwiatostany k.VII-IX. Potem rośliny są pokryte puszystymi owocostanami. Całkowicie mrozoodporny i odporny na choroby.

  Clematis Grupa Viticella 'Purpurea Plena Elegans'

  
  Ze skrzyżowania powojnika pnącego z innymi gatunkami otrzymano szereg odmian zaliczanych do Clematis Grupy Vitalba. Najwartościowszym z nich jest Clematis 'Paul Farges' (SUMMER SNOW) otrzymany ze skrzyżowania Clematis vitalba i Clematis potanini. Silnie rośnie osiągając do 7 m, jest zdrowy i bardzo mrozoodporny. Jego małe (śr. 4 cm) kwiaty pokrywają roślinę białym welonem przez cale lato. Liście ładne, ciemnozielone. Bardzo dobra roślina osłonowa o małych wymaganiach, do stosowania w ogrodach i zieleni publicznej. Lepsza od powojnika pnącego.
• Clematis viticella - powojnik włoski. Dorasta do 3-4 m, ma kwiaty ciemnofioletowe, o średnicy 4-5 cm. Odmiany wywodzące się z tego gatunku mają kwiaty różnej barwy i średnicy do 7 cm. Kwitną od VI do IX, są wystarczająco mrozoodporne. W wyniku krzyżowania powojnika włoskiego z innymi gatunkami i odmianami powojników uzyskano mieszańce, które zalicza się do Clematis Grupy Viticella.
  Odmiany zaliczane do Grupy Viticella w czasie pełni kwitnienia urzekają dużą ilością kwiatów. Odmiany te są zdrowsze, mniej wymagające i dłużej ozdobne od powojników o dużych kwiatach, dlatego świetnie nadają się do stosowania w terenach zieleni, dla początkujących ogrodników i tych, którym na prace ogrodowe brakuje czasu. Nadają się do obsadzania siatek, płotów, altan, pergoli oraz do puszczania ich po drzewach czy krzewach.
  

  zobacz również:  • powojnik 'Emila Plater'  • powojniki z grupy Viticella

  Do najwartościowszych zaliczane są między innymi odmiany: 'Abundance', 'Alba Luxurians', 'Betty Corning', 'Brocade', campaniflora, 'Carmencita', 'Emilia Plater', 'Etoile Violette', 'Hanna', 'John Treasure', 'Kermesina', 'Little Nell', 'Mme Julia Correvon', 'Mikelite', 'Minuet', 'Night Veil', 'Pagoda', 'Polish Spirit', 'Polnez', 'Prince Charles', 'Purpurea Plena Elegans', 'Royal Velours', 'Słowianka', 'Solina', 'Tango', 'Tentel', 'Venosa Violacea'. 'Walenburg'.

Powojniki bylinowe. Wartościową, a jeszcze mało znaną w Polsce, grupą powojników są gatunki bylinowe o wzniesionych pędach, nie czepiających się podpór, podobnie jak róże pnące.

• Clematis Grupa Flammula-Recta - jest to grupa powojników bylinowych o pachnących kwiatach. Zaliczamy do niej:
  • Clematis x aromatica - powojnik wonny. Urocza roślina o silnie, przyjemnie pachnących kwiatach; kwiaty o ciemnofioletowych działkach, które ładnie kontrastują z długimi, kremowymi pręcikami; kwitnie od VII do IX; dorasta do 1,5 - 2 m.
  • Clematis mandschurica - powojnik mandżurski. Od lipca do września pokrywa się małymi (1,5 cm), gwiazdkowatymi, białymi, lekko pachnącymi kwiatami. Zapach uwydatnia się zwłaszcza na stanowisku słonecznym. Jest byliną, dorasta do 1,5 m.
  • Clemaris recta - powojnik prosty. Bylina o białych, drobnych, gwiazdkowatych, intensywnie pachnących kwiatach. U niektórych roślin (odmian) liście wiosną są purpurowe, a latem zielononiebieskie; kwitnie VI-VIII; dorasta do 1-1,2 m.
• Clematis heracleifolia - powojnik barszczolistny. Pędy wzniesione, sztywne, osiągające 1 m.

  Clematis Grupa Heracleifolia 'Praecox'

  Kwiaty niebieskie lub fioletowe, małe (2-5 cm śr.), hiacyntowatego kształtu, osadzone pęczkami w kątach liści, u niektórych odmian pachnące. Kwitnie VII-IX. Do stosowania na rabatach bylinowych lub między krzewami. W wyniku krzyżowania tego gatunku z innymi powojnikami uzyskano mieszańce zaliczane do Clematis Grupy Heracleifolia. Najwartościowszymi z nich są odmiany 'Praecox', 'Mrs Robert Brydon' i 'New Love'.
  Clematis 'Praecox' - powojnik pośredni jest najlepszym powojnikiem okrywowym, bardzo użytecznym w każdym ogrodzie. Powstał jako mieszaniec powojnika pnącego (Clematis vitalba) i powojnika barszczolistnego (Clematis heracleifolia). Pędy płożą się po ziemi, dorastając rocznie do 3-4m i w ciągu kilku tygodni przykrywają ją szczelnym kobiercem liści, głusząc chwasty i zabezpieczając glebę przed wysychaniem i przegrzaniem. Liście są trójdzielne, ciemnozielone, z ząbkowanymi brzegami. W lipcu i sierpniu

  zobacz również:  • powojnik 'Praecox'

  roślinę pokrywają grona drobnych (3-4 cm średnicy) beżowofioletowych kwiatów. Powojnik pośredni w warunkach Polski jest wystarczająco mrozoodporny. W zależności od miejsca, które ma okrywać należy go ciąć silnie lub średnio silnie. Gdy mamy do okrycia małą powierzchnię można stosować słabiej rosnącą odmianę 'Mrs Robert Brydon', rosnącą rocznie do 2 m. Ma liście większe niż odmiana 'Praecox', ciemnozielone i błyszczące. Kwiaty niebieskofioletowe. 'New Love' PBR ma zwarty wzrost, wzniesione pędy i fioletowoniebieski, pachnące kwiaty.
• Clematis integrifolia - powojnik całolistny. Dorasta do 60 cm, pokrywając się od czerwca do września fantazyjnymi dzwonkowatymi kwiatami. W zależności od odmiany, kwiaty mają różną barwę: niebieską, fioletową, białą lub różową.
  

  Clematis Grupa Integrifolia 'Hanajima'

  Clematis Grupa Integrifolia prowadzony po specjalnie przygotowanych patykach

  
  Powojnik całolistny jest wytrzymały na mróz, jego pędy corocznie zamierają do ziemi, jak u innych bylin. Wczesną wiosną martwe pędy powinno się wycinać. Rośliny mogą skorzystać z lekkiego wsparcia sąsiadujących krzewów albo paru wetkniętych bambusów lub patyków. Można im też pozwolić, aby pędy położyły się swobodnie na ziemi.
  W wyniku krzyżowania tego gatunku z innymi powojnikami uzyskano mieszańce zaliczane do Clematis Grupy Integrifolia. Są one jeszcze mało znane, ale bardzo wartościowe i atrakcyjne ze względu na swoją dekoracyjność, długie i obfite kwitnienie, zdrowotność, mrozoodporność i małe wymagania. Mogą być z powodzeniem stosowane nie tylko w ogrodach, na działkach, balkonach i tarasach, ale również w zieleni publicznej. Ich pędy, w zależności od odmiany, mające długość od 40 do przeszło 200 cm, nie czepiają się podpór, ale mogą się o nie wspierać (podobnie jak róże czepne), przerastając byliny, krzewy czy niskie drzewa, zwiększając ich atrakcyjność (np. azalie kwitną wiosną pięknie, ale krótko i potem stanowią monotonną zieloną plamę aż do jesieni, gdy przebarwią się ich liście). Powojniki z tej grupy stanowią dobre towarzystwo również dla róż rabatowych i innych krzewów. Świetnie pasują do różnych bylin przy tworzeniu grup i rabat. Pozostawione bez podpór, płożą się po ziemi tworząc atrakcyjne okrywy.

  zobacz również:  • powojniki z grupy Integrifolia

  Do najwartościowszych mieszańców można zaliczyć: 'Alba', 'Alionushka', 'Arabella' (1994), 'Blue Boy' (x diversifolia), 'Bluish Violet', x durandii, 'Hendersonii' (x diversifolia), 'Hakuree', 'Hanajima', 'Heather Herschell' (x diversifolia), INSPIRATION® 'Zoin' PBR, 'Juuli', 'Lord Herschell', 'Olgae', 'Pamiat Serdtsa', 'Rooguchi', 'Rosea'. 'Sizaia Ptitsa';