powojnik alpejski i niektóre odmiany z Grupy Atragene

pnącze kwietnia 2002

Clematis Grupa Atragene
'Pamela Jackman'

Powojnik alpejski - Clematis alpina
Szczepan Marczyński

W kwietniu szczególnej uwadze warto polecić Clematis alpina (powojnik alpejski), który akurat kwitnie w ogrodach zwiastując budzącą się wiosnę. Należy do rodziny Ranunculaceae (Jaskrowate), czyli jest bliskim kuzynem zawilców, sasanek i przylaszczek. Łatwo to zauważyć przyglądając się jego kwiatom, czy liściom.

Nie wszyscy wiedzą, że jest to gatunek górski, rosnący naturalnie w Alpach i Tatrach, gdzie wspina się po krzewach i skałach, w półcienistych miejscach od regla dolnego do piętra kosodrzewiny. Jest tam prawnie chroniony, dlatego nie można z niego zrywać kwiatów ani go łamać czy wykopywać. Dorasta do 2 - 2,5 m przytrzymując się podpór ogonkami liściowymi, podobnie jak inne powojniki. W chłodnym

Powojnik alpejski w Tatrach.
Dolina Jaworzynki - fot. S.Marczyński

Powojnik alpejski w Tatrach.
Dolina Strążyska - fot. S.Marczyński

Clematis sibirica Grupa Atragene
fot. S.Marczyński

górskim klimacie powojnik ten kwitnie dopiero w czerwcu. Kwiaty powstają na pędach zeszłorocznych, są złożone z czterech działek, osadzone na długich szypułkach, niebieskie, dzwonkowate, zwisające.

Clematis sibirica
Grupa Atragene owocostany
fot. S.Marczyński
W ich środku widać liczne, białe prątniczki (przekształcone pręciki) o połowę krótsze od działek. W górach Skandynawii i Syberii rośnie jego biało-kwiatowy krewniak - Clematis sibirica (powojnik syberyjski) do niedawna klasyfikowany jako Clematis alpina var. sibirica. Po przekwitnięciu oba wymienione powojniki są pokryte przez puszyste owocostany, tworzące przez kilka miesięcy swoistą perukę.

Powojnik alpejski i syberyjski, ze względu na duże walory zdobnicze, dawno zostały udomowione, są rozmnażane i uprawiane w szkółkach oraz stosowane w ogrodach. W wyniku selekcji i krzyżowania z podobnymi do nich gatunkami, np. Clematis macropetala, Clematis ochotensis czy Clematis faurieri uzyskano szereg odmian o kwiatach niebieskich ('Frances Rivis', 'Frankie', 'Pamela Jackman'), różowych ('Pink Flamingo', 'Willy'), purpurowych ('Betina', 'Constance', 'Ruby'), fioletowych ('Jan Lindmark') zaliczanych do Grupy Atragene. Wszystkie one są bardzo mrozoodporne, odporne na choroby i mało wymagające. Najlepiej rosną na glebach umiarkowanie wilgotnych

Clematis Grupa Atragene 'Pamela Jackman' i
Clematis sibirica Grupa Atragene
fot. S.Marczyński

Clematis sibirica Grupa Atragene - fot. S.Marczyński

(świeżych), obojętnych lub lekko zasadowych, na północnych lub innych chłodnych, ale nie bardzo zacienionych stanowiskach. Nieźle radzą sobie również w pełnym słońcu. Nie znoszą dużego zasolenia podłoża, dlatego na glebach żyznych i przeciętnych nie nawozi się ich, a na glebach ubogich nawozi delikatnie. Powojniki te mogą być sadzone przy wszelkiego rodzaju podporach ogrodowych (kratach, bramkach, pergolach, murkach itp.), mogą obrastać ogrodzenia (siatkowe, drewniane i inne) zastępując żywopłot, ale szczególnie interesująco wyglądają posadzone przy podporach naturalnych: krzewach iglastych czy liściastych, czyli w sposób podobny jak rosną w naturze. Powojniki te nie są

Clematis Grupa Atragene
'Pamela Jackman'
fot. S.Marczyński

Clematis Grupa Atragene
'Frances Rivis'
fot. S.Marczyński

Clematis Grupa Atragene
'Pamela Jackman'
fot. S.Marczyński

ekspansywne i wspinając się i przeplatając przez rośliny podpierające nie czynią im szkody, a czują się doskonale, dodając ogrodowi dużo naturalnego wdzięku. Nadają się również do sadzenia w ogrodach skalnych oraz między większymi roślinami. Płożąc się po ziemi spełniają rolę roślin okrywowych. Powojnik alpejski i jego odmiany nie wymagają cięcia, gdyż kwitną na pędach zeszłorocznych. Wczesną wiosną wycina się tylko pędy zaschłe lub połamane. Gdy nadmiernie się rozrosną i zaczną przeszkadzać sąsiadującym roślinom, należy je przyciąć. Najlepiej to robić tuż po zakończeniu kwitnienia.