Powojniki są pnącymi krzewami lub bylinami o przepięknych kwiatach,
w niemal wszystkich możliwych kolorach. Wiele odmian ma również bardzo
dekoracyjne owocostany. Aby uzyskać największy efekt zdobniczy, warto poznać
ich wymagania, dobrać odpowiednie gatunki czy odmiany i właściwie przygotować
stanowisko.
Trud na pewno się opłaci, gdyż rośliny mogą rosnąć i obficie
kwitnąć nawet przez kilkanaście lat.
Odmiany
Znanych jest ponad trzy tysiące odmian powojników wielkokwiatowych,
botanicznych i bylinowych, w tym kilkadziesiąt polskich.
Kilkanaście z nich
uzyskało światowe uznanie, rozpowszechniło się i jest uprawiane w milionach
ogrodów wielu krajów Europy, obu Ameryk, Azji, Australii i Oceanii np.:
Clematis 'Niobe' (W. Noll),
Clematis 'Generał Sikorski' (W. Noll),
Clematis 'Polish Spirit' (S. Franczak),
Clematis 'Jan Paweł II' (S. Franczak),
Clematis 'Błękitny Anioł' (S. Franczak),
Clematis 'Kardynał Wyszyński' (S. Franczak),
Clematis 'Warszawska Nike' (S. Franczak),
Clematis 'Kacper' (S. Franczak),
Clematis 'Westerplatte' (S. Franczak),
Clematis 'Emilia Plater' (S. Franczak),
Clematis 'Monte Cassino' (S. Franczak) i
Clematis 'Matka Urszula Ledóchowska' (S.Franczak).
Pięknymi, nowymi polskimi odmianami hodowli S. Franczaka, zdobywającymi
coraz większe uznanie międzynarodowe są między innymi:
Clematis 'Anna Karolina' – długo kwitnąca odmiana o białych kwiatach z purpurowymi pręcikami,
Clematis 'Bałtyk' o kwiatach fioletowolila;
Clematis 'Dominika' o kwiatach jasnoniebieskich;
Clematis 'Dorota' o kwiatach fioletowch;
Clematis 'Fryderyk Chopin' o niebieskich kwiatach z fryzowanymi brzegami;
Clematis 'Matka Siedliska' o kwiatach białych, w czasie wiosennego kwitnienia pełnych, a
w czasie letniego kwitnienia pojedynczych, lekko zaróżowionych;
Clematis 'Solina' - bardzo długo i obficie kwitnąca odmiana o kwiatach lilaróż;
Clematis 'Sympatia' o dużych, różowolila kwiatach, z pofalowanymi brzegami działek oraz
Clematis 'Syrena' o purpurowobrązowych kwiatach.
Nowymi polskimi powojnikami są zarejestrowane w roku 2004 odmiany Sz. Marczyńskiego:
'Jerzy Popiełuszko'
o kwiatach jedwabistobiałych,
'Lech Wałęsa'
o kwiatach dużych, niebieskofioletowych z jasnym pasem,
'Solidarność'
o kwiatach intensywnie czerwonych i
'Polonez'
o kwiatach winnoczerwonych.
Na wystawie PLANTARIUM W Booskop w Holandii, w 2005r. odmiany
'Jerzy Popiełuszko'
i
'Lech Wałęsa'
otrzymały złote medale,
'Solidarność' - srebrny, a
'Polonez' brązowy.
Najnowszymi polskimi odmianami są zarejestrowane i wprowadzone do sprzedaży w 2006 r. odmiany
'Bieszczady',
'Mazowsze' i
'Mazury'.
W encyklopedii roślin
wymienionych jest ponad dwieście najwartościowszych i najpopularniejszych
odmian wielkokwiatowych, botanicznych i bylinowych wraz z krótką charakterystyką.
Warto pamiętać, że większość odmian
pełnokwiatowych ma kwiaty pełne tylko na
pędach zeszłorocznych, w czasie wczesnego kwitnienia w maju-czerwcu. Kwiaty
wyrosłe na pędach tegorocznych są pojedyncze i czasem mają nieco inną barwę niż
kwiaty pełne. Do wyjątków należą odmiany
Clematis 'Kiri Te Kanawa',
Clematis 'Blue Light',
Clematis 'Multi Blue' i
Clematis 'Purpurea Plena Elegans' z Grupy Viticella, mające kwiaty zawsze pełne zarówno na pędach
zeszłorocznych jak i tegorocznych.
Powojniki botaniczne stanowią bardzo ciekawą, a w Polsce mało
znaną grupę pnączy. Mają one wprawdzie małe kwiaty, ale w swojej masie, w pełni
kwitnienia wyglądają bardzo dekoracyjnie. Większość z nich (np.
Clematis alpina, Clematis macropetala,
Grupa Atragene i
Clematis montana)
rozpoczyna kwitnienie w końcu kwietnia - na początku maja, czyli 2-4 tygodnie
wcześniej od najwcześniej kwitnących powojników wielkokwiatowych. Wiele z nich
ma mniejsze wymagania co do warunków środowiska. Powojniki z
Grupy Atragene,
Grupy Tangutica i
Grupy Vitalba mają pędy mrozoodporne, a powojniki z
Grupy Tangutica
lepiej od innych znoszą gorszą glebę i suszę.
- Clematis Grupa Atragene grupuje odmiany
powstałe z krzyżowania i selekcji górskich gatunków kwitnących wczesną wiosną:
Clematis alpina,
Clematis chiisanensis,
Clematis faurieri,
Clematis 'Jacqueline du Pré',
Clematis koreana,
Clematis macropetala,
Clematis ochotensis,
Clematis sibirica i
Clematis turcestanica. Dorastają do 2-3,5 m, kwitną na pędach zeszłorocznych k.
IV-VI, niektóre powtarzają kwitnienie na nowych przyrostach w VII-VIII. Kwiaty,
choć małe, mają bardzo dużo wdzięku. Ozdobne są również puszyste owocostany.
Pędy są mrozoodporne. Nie wymagają cięcia. Gdy nadmiernie się rozrosną można je
przyciąć po kwitnieniu.
Najlepiej rosną na umiarkowanie wilgotnych, dobrze
zdrenowanych glebach, obojętnych lub lekko zasadowych, w półcieniu. Świetne do
ogródków skalnych, obsadzania niskich ogrodzeń, sadzenia między krzewami i
drzewami, stosowania jako rośliny okrywowe lub uprawy w pojemnikach.
Odmiany:
'Albina Plena',
'Ballet Skirt',
'Betina',
'Blue Bird',
'Brunette',
'Cecile',
chiisanensis 'Lemon Bells',
'Constance',
'Frances Rivis',
'Frankie',
'Jan Lindmark',
'Lagoon',
'Maidwell Hall',
'Markham's Pink',
ochotensis,
'Pamela Jackman',
'Pink Flamingo',
'Purple Spider',
'Rosy O'Grady',
'Ruby',
sibirica,
'White Swan',
'Willy'.
- Clematis crispa - powojnik kędzierzawy.
Gatunek naturalnie rosnący w południowo-wschodnich częściach USA jest pnącą
byliną, podobnie jak Clematis texensis. Ma bardzo oryginalne,
dzwonkowate, zwisające na długich szypułkach kwiaty, z fantazyjnie wywiniętymi
działkami, o barwie od jasnoniebieskiej do purpurowoniebieskiej. Delikatnie
pachnące. Bardzo ładne są również owocostany: kuliste, kształtne, z ostro
zakończonymi szczytami owoców – jak jeże. Wymaga silnego cięcia. Szczególnie
ładnie wygląda, gdy przeplatają się przez nieduże krzewy liściaste lub iglaste
w dobrze nasłonecznionych miejscach. Nadaje się do uprawy w pojemnikach. Polecany
zwłaszcza dla ogrodniczych koneserów.
- Clematis flammula - powojnik południowy. Silne pnącze dorasta do 5 m.
Kwiaty białe, drobne (o średnicy 3 cm), o przyjemnym intensywnym zapachu.
Kwitnie bardzo obficie VII-X. Później roślinę zdobią owocostany. Lubi miejsca
słoneczne, ciepłe; gleby umiarkowanie wilgotne, dobrze zdrenowane.
Od nazwy tego gatunku nazwano grupę powojników pnących o pachnących kwiatach -
Grupa Flammula.
Zaliczamy do niej, oprócz wyżej wymienionego gatunku,
-
Clematis terniflora - powojnik jesienny. Silnie rosnący gatunek pochodzący z Japonii, a
bardzo popularny w USA. Kwitnie późną jesienią (IX-XI), pokrywając się masą
drobnych, białych, gwiazdkowatych, przyjemnie pachnących kwiatów. W
miejscach zacienionych lub w zimne lata może nie zdążyć zakwitnąć przed
zimą. Liście ciemnozielone. Szczególnie przydatny do stosowania w
słonecznych, ciepłych miejscach.
- Clematis x triternata 'Rubromarginata' - powojnik
potrójny. Silnie rosnące pnącze, obsypane od lipca do sierpnia masą pięknych kwiatów. Kwiaty
różowolila z białym środkiem, średnicy 3-4 cm, silnie, słodko
pachnące. Dorasta do 3-5 m, ma delikatną konstrukcję. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych.
- Clematis florida – powojnik kwiecisty.
Unikalna roślina o bardzo oryginalnych kwiatach: białych z jasnozielonym
pasem przez środek działek, z pręcikami fioletowoczarnymi. Jesienią całe
kwiaty zielenieją. Kwitnie tylko na tegorocznych pędach od czerwca do
września. Nie jest całkiem mrozoodporna. Należy uprawiać w miejscach
ciepłych, słonecznych, dobrze osłoniętych od wiatru, np. przy południowej
ścianie domu. Wymaga gleby dobrze zdrenowanej, wilgotnej, ale nie
podmokłej. Wymaga również dobrego zabezpieczenia przed zimą.
Szczególnie przydatna do uprawy w pojemnikach przenoszonych na zimę do
chłodnych pomieszczeń, o temperaturze od 0oC do 5oC.
Do najwartościowszych odmian należą:
Clematis florida var. flore-pleno
o białych pełnych kwiatach i
Clematis florida var. sieboldiana o kremowobiałych kwiatach ze
środkiem wypełnionym koroną ciemno-purpurowo-fioletowych prątniczek.
- Clematis japonica - powojnik japoński. Gatunek pochodzący
z Japonii, o oryginalnych kwiatach: intensywnie czerwonobrązowych,
błyszczących, dzwonkowatych, zwisających pojedynczo lub w gronach na
długich szypułkach. Nie wymaga cięcia. Lubi stanowiska ciepłe, dobrze
nasłonecznione, osłonięte od zimnych wiatrów. Gatunek szczególnie
przydatny do stosowania w Polsce zachodniej, południowej lub centralnej,
do sadzenia między innymi roślinami, aby przeplatał się przez nieduże
krzewy liściaste lub iglaste. Polecany zwłaszcza dla ogrodniczych
koneserów.
- Clematis montana var. rubens - powojnik
górski, odmiana różowa. Bardzo silne pnącze, dorasta do 8 m, kwitnie
V-VI bardzo obficie. Przez kilka tygodni potrafi utrzymywać się kwitnąca
ściana, złożona z setek jasnoróżowych kwiatów. Niestety pąki kwiatowe, a w
ostrzejsze zimy również pędy, mogą przemarzać. Bardzo atrakcyjna jest
odmiana 'Freda', rośnie wprawdzie słabiej od poprzednio wymienionej, ale
ma atrakcyjne wiśnioworóżowe kwiaty i purpurowozielone liście.
Clematis montana var. wilsonii rośnie silnie, kwitnie biało w V-VI.
Wymienione odmiany nadają się do sadzenia tylko w miejscach osłoniętych, o
łagodniejszym mikroklimacie.
- Clematis rehderiana - powojnik Rehdera. Gatunek pochodzący
z zachodnich Chin. Ma oryginalne dzwonkowate kwiaty: jasnożółte, z
wywiniętymi wierzchołkami działek, lekko, przyjemnie pachnące, zebrane w
szczytowe grona. Kwitnie jesienią na tegorocznych pędach. Ma liście
złożone z 5-9 listków z ładnym, wyraźnym unerwieniem. Polecane jest silne
cięcie. Najlepiej rośnie i kwitnie posadzony na glebach przepuszczalnych,
w miejscach silnie nasłonecznionych. Szczególnie przydatny do sadzenia w
zachodniej, południowej i centralnej Polsce przy ogrodzeniach, siatkach,
kratach, altanach, pergolach i innych podporach ogrodowych oraz przy
średniej wielkości krzewach czy drzewach. Polecany zwłaszcza dla
ogrodniczych koneserów.
- Clematis tangutica - powojnik tangucki. Dorasta do 3-5 m, kwiaty żółte, dzwonkowate,
złożone z czterech działek. Kwitnie VI-VIII, a od VII do XII ozdobę
stanowią również puszyste owocostany. We wrześniu rozpoczyna spoczynek i
zasychają na nim liście.
Podobnie wyglądają, ale wartościowsze od tego gatunku są odmiany zaliczane do
Clematis Grupy Tangutica (np. mają większe kwiaty, dłużej i obficiej kwitną
czy utrzymują zielone liście nawet do końca października). Powstały one z krzyżowania
i selekcji: Clematis tangutica i Clematis orientalis z Clematis
intricata, Clematis ispahanica, Clematis ladakhiana, Clematis
serratifolia, Clematis tibetiana. Mają małe wymagania glebowe i
nieźle znoszą suszę, ale nie lubią gleb podmokłych i ciężkich. Są
mrozoodporne. Powinny być sadzony w miejscach silnie nasłonecznionych. Te
silnie rosnące, zdrowe i odporne pnącza o interesujących kwiatach i
owocostanach, stanowią piękną osłonę murów, siatek i różnych ogrodowych
zakamarków, które chcemy schować przed okiem naszych gości mogą być też
stosowane jako roślina okrywowa. Nadają się do stosowania zarówno w
zieleni publicznej jak i we wszelkiego rodzaju ogrodach. Do
najcenniejszych odmian należą:
'Anita' - biało, obficie kwitnąca latem i
jesienią, dorastająca do 4,5 m;
'Aureolin' o kwiatach intensywnie żółtych,
wydłużonych, dorastająca do 2-3 m;
'Bill MacKenzie' o żółtych, częściowo
otwartych kwiatach, kwitnący od wczesnego lata aż do mrozów, o zielonych
liściach od IV do początku XI, najsilniej rosnąca odmiana z tej grupy,
dorastająca do 6 m
'Grace' o kwiatach kremowobiałych,
dorastający do 3,5 m;
'Helios' o kwiatach jasnożółtych, otwartych,
dorastający do 3 m;
'Lambton Park' - najładniejsza i najdłużej kwitnąca
odmiana z
Grupy Tangutica, ma ciemnożółte, lekko rozchylone, pękate
kwiaty, silnie rośnie osiągając nawet 4-5 m;
'Last Dance' (syn. 'Orange Peel') o kwiatach żółtopomarańczowych, rozwijających się jesienią,
zielononiebieskich liściach, dorasta do 5m.
- Clematis Grupa Texensis powstały w wyniku
krzyżowania i selekcji Clematis texensis (powojnik teksaski) z
odmianami wielkokwiatowymi. Odmiany z tej grupy mają bardzo interesujące
kwiaty - przypominające kształtem tulipany liliokształtne. Kwitną VII-X
na tegorocznych pędach. Dorastają do 2-3 m. Najlepiej rosną i kwitną na
stanowiskach słonecznych, osłoniętych i ciepłych. Są wrażliwe na mączniaka
prawdziwego. Ich pędy zimą zamierają (powojnik teksaski jest byliną pnącą)
i należy je wycinać wczesną wiosną. Do najcenniejszych odmian należą:
'Duchess of Albany',
'Etoile Rose',
'Gravetye Beauty',
'Odoriba',
'Princess Diana',
'Sir Trevor Lawrence'.
- Clematis vitalba - powojnik pnący. Dorasta do 10m.
Występuje w Polsce na naturalnych stanowiskach. Kwiaty kremowobiałe, małe
(śr. 2 cm), zebrane w wiechowate kwiatostany k.VII-IX. Potem rośliny są
pokryte puszystymi owocostanami. Całkowicie mrozoodporny i odporny na
choroby.
Ze skrzyżowania powojnika pnącego z innymi gatunkami otrzymano
szereg odmian zaliczanych do Clematis Grupy Vitalba.
Najwartościowszym z nich jest
Clematis 'Paul Farges' (SUMMER SNOW) otrzymany ze skrzyżowania
Clematis vitalba i Clematis
potanini. Silnie rośnie osiągając do 7 m, jest zdrowy i bardzo
mrozoodporny. Jego małe (śr. 4 cm) kwiaty pokrywają roślinę białym welonem
przez cale lato. Liście ładne, ciemnozielone. Bardzo dobra roślina
osłonowa o małych wymaganiach, do stosowania w ogrodach i zieleni
publicznej. Lepsza od powojnika pnącego.
- Clematis viticella - powojnik włoski. Dorasta do 3-4 m,
ma kwiaty ciemnofioletowe, o średnicy 4-5 cm. Odmiany wywodzące się z tego
gatunku mają kwiaty różnej barwy i średnicy do 7 cm. Kwitną od VI do IX,
są wystarczająco mrozoodporne. W wyniku krzyżowania powojnika włoskiego z
innymi gatunkami i odmianami powojników uzyskano mieszańce, które zalicza
się do Clematis Grupy Viticella.
Odmiany zaliczane do Grupy Viticella w czasie pełni kwitnienia urzekają
dużą ilością kwiatów. Odmiany te są zdrowsze, mniej wymagające i dłużej
ozdobne od powojników o dużych kwiatach, dlatego świetnie nadają się do
stosowania w terenach zieleni, dla początkujących ogrodników i tych,
którym na prace ogrodowe brakuje czasu. Nadają się do obsadzania siatek,
płotów, altan, pergoli oraz do puszczania ich po drzewach czy krzewach.
Do najwartościowszych zaliczane są między innymi odmiany:
'Abundance',
'Alba Luxurians',
'Betty Corning',
'Brocade',
campaniflora,
'Carmencita',
'Emilia Plater',
'Etoile Violette',
'Hanna',
'John Treasure',
'Kermesina',
