Dr inż. Szczepan Marczyński

Dr inż. Szczepan Marczyński

Czołowy polski znawca pnączy, naukowiec, szkółkarz, hodowca i popularyzator wiedzy o roślinach wspinających się i okrywowych. Absolwent Wydziału Ogrodniczego SGGW. Na warszawskiej uczelni doktoryzował się i 25 lat pracował jako nauczyciel akademicki. Przez rok prowadził badania w Cornell University w Stanach Zjednoczonych w ramach Post Doctorate Study, a przez dziewięć miesięcy w Holandii, w Szkółkarskiej Stacji Doświadczalnej w Boskoop. Jest autorem lub współautorem pięciu książek i ponad 100 prac naukowych oraz artykułów w prasie krajowej i zagranicznej. Wygłosił kilkadziesiąt wykładów i prelekcji w Polsce oraz w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Chinach, Holandii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechach, we Francji i na Węgrzech.

W 1988 r. wraz z mgr. inż. Władysławem Piotrowskim utworzył szkółkę pnączy, która obecnie mieści się w Pruszkowie. Clematis Źródło Dobrych Pnączy jest w światowej czołówce producentów powojników i innych pnączy. Do 2016 r. wyhodował 41 odmian powojników (Clematis) oraz dziewięć odmian innych pnączy, które zdobywały laury na wystawach międzynarodowych w Polsce, Holandii, Wielkiej Brytanii i Rosji. Wiele z nich jest chronionych nie tylko w Polsce, ale również przez CPVO w Europie i ma patenty roślinne w Stanach Zjednoczonych oraz Japonii. Był wieloletnim prezesem Związku Szkółkarzy Polskich, prezydentem International Clematis Society. Oprócz tego jest członkiem International Plant Propagators Society, British Clematis Society oraz Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego.

Lista powojników dla początkujących

Lista opracowana została przez International Clematis Society, zrzeszające znawców powojników z całego świata. Prezentuje ona gatunki i odmiany, które w przeciętnych warunkach ogrodowych są łatwe w uprawie, dość odporne na choroby, a przy tym dekoracyjne.

Nazewnictwo powojników oparto o "Clematis Register and Checklist 2002" wydany przez RHS (Royal Horticultural Society). W polskiej wersji pominięto odmiany zbyt wrażliwe na mróz lub niedostępne na rynku.

Powojniki botaniczne (drobnokwiatowe) wcześnie kwitnące
(cięcie 1 - ciąć po kwitnieniu w razie potrzeby)


Grupa Atragene w większości wywodzą się od C. alpina i C. macropetala.

Stosunkowo łatwe w uprawie i mało wymagające. Bardzo mrozoodporne. Nie lubią miejsc gorących (bardzo słonecznych) oraz gleb ciężkich lub podmokłych. Dobrze się czują w półcieniu. Dorastają do 2-4 m. Kwitną w końcu kwietnia – maju i czasem powtarzają kwitnienie w sierpniu. Mają kwiaty dzwonkowate, a po przekwitnięciu dekoracyjne, puszyste owocostany.

  • C. alpina - kwiaty niebieskie. Występuje w Alpach i Tatrach.
  • C. 'Constance' - kwiaty różowoczerwone, często półpełne.
  • C. 'Frances Rivis' - kwiaty stosunkowo duże, intensywnie niebieskie, z białym środkiem.
  • C. 'Frankie' - kwiaty niebieskie, czasem półpełne.
  • C. macropetala - kwiaty niebieskie, półpełne. Występuje w górach północnych Chin, Mongolii i południowowschodniej Syberii.
  • C. 'Markham's Pink' - kwiaty różowe, półpełne.
  • C. 'White Swan'- kwiaty białe, półpełne.

Do tej grupy należy dużo więcej wartościowych odmian wartych polecenia, jeśli spełnione są podane powyżej warunki.


Grupa Montana - odmiany pochodzące od C. montana.

Kwitną bardzo obficie w maju – początku czerwca. Silne rosną osiągając do 8 m. Nie są całkiem mrozoodporne. Pąki kwiatowe, a w ostrzejsze zimy również pędy, mogą przemarzać i tego roku nie kwitną. Stosować w miejscach ciepłych, osłoniętych, przy wysokich podporach np. drzewach. Nie nadaje się do sadzenia w Polsce północnowschodniej i wschodniej. Stosunkowo najbardziej mrozoodporna jest:

Powojniki wielkokwiatowe wcześnie kwitnące
(Ciecie 2 - słabo wczesną wiosną)

Rozpoczynają kwitnienie w połowie maja – początku czerwca, na pędach zeszłorocznych. Często powtarzają kwitnienie w lecie na pędach tegorocznych. Kwiaty mają średnicę od 15 do 25 cm. Rośliny dorastają do 2-3 m. Odmiany z tej grupy są stosunkowo najbardziej wrażliwe na zespół chorób zwany "uwiądem powojników".

  • C. 'Fujimusume'- kwiaty jaskrawo niebieskie, z żółtymi pręcikami.
  • C. 'Generał Sikorski' - kwiaty niebieskie. Na słonecznych, gorących stanowiskach kwiaty bledną i szybciej przekwitają.
  • C. 'Guernsey Cream'- kwiaty kremowobiałe, na początku kwitnienia żółtawe. Pręciki żółte. Kwitnie bardzo wcześnie. Nie lubi stanowisk słonecznych, gorących.
  • C. 'Kakio' PINK CHAMPAGNE - kwiaty ciemnoróżowe z pręgą lilaróż. Pręciki żółte. Kwitnie bardzo wcześnie. Nie lubi stanowisk słonecznych, gorących.
  • C. 'Mrs George Jackman' - kwiaty białe, na pędach zeszłorocznych półpełne, a na pędach tegorocznych pojedyncze. Pręciki kawowe.
  • C. 'Niobe' - kwiaty ciemnoczerwone, aksamitne z żółtymi pręcikami. Zwarty wzrost.
  • C. 'Piilu' - kwiaty lilaróż z ciemnoróżową pręgą i żółtymi pręcikami. Na pędach zeszłorocznych półpełne, a na pędach tegorocznych pojedyncze. Zwarty wzrost.
  • C. 'The President' - kwiaty fioletowogranatowe. Zwarty wzrost.
  • C. 'Westerplatte' - kwiaty jaskrawo czerwone, aksamitne. Zwarty wzrost.

Powojniki wielkokwiatowe późno kwitnące
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Rozpoczynają kwitnienie w połowie czerwca – lipcu, na pędach tegorocznych. Często powtarzają kwitnienie późnym latem lub jesienią. Kwiaty mają średnicę od 13 do 20 cm. Rośliny dorastają do 2-3,5 m. Czasami mogą być porażane przez mączniaka prawdziwego.

  • C. 'Ascotiensis' - kwiaty niebieskie.
  • C. 'Błękitny Anioł' - kwiaty jasnoniebieskie z żółtozielonymi pręcikami.
  • C. 'Comtesse de Bouchaud'- kwiaty różowe z kremowymi pręcikami.
  • C. 'Gipsy Queen' - kwiaty ciemne, fioletowopurpurowe. Preferuje miejsca dobrze oświetlone. Silnie rośnie.
  • C. 'Hagley Hybrid'- kwiaty jasnoróżowe. Na słonecznych, gorących stanowiskach kwiaty bledną i szybciej przekwitają.
  • C. 'Huldine'- kwiaty 7-10 cm, perłowobiałe z żółtymi pręcikami. Silnie rośnie.
  • C. 'Jackmanii' - kwiaty fioletowogranatowe. Najstarsza odmiana wielkokwiatowa wyhodowana w 1858 r. Bardzo popularna. Silnie rośnie.
  • C. 'John Huxtable' - kwiaty białe z jasnożółtymi pręcikami.
  • C. 'Kardynał Wyszyński' - kwiaty intensywnieczerwone z czerwonobrązowymi pręcikami.
  • C. 'Ramona' - kwiaty niebieskie. Dobrze znosi uprawę w gorącym klimacie.
  • C. 'Victoria' - kwiaty fioletowe z zielonożółtymi pręcikami. Bardzo odporna. Silny wzrost.
  • C. 'Viola'- kwiaty ciemnofioletowe, aksamitne z żółtymi precikami.
  • C. 'Warszawska Nike' - kwiaty ciemne, purpurowofioletowe, aksamitne ze złocistymi pręcikami.

Grupa Viticella
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Do grupy tej należą powojniki wywodzące się od Clematis viticella (powojnika włoskiego), gatunku rosnącego naturalnie w Południowej Europie. Znoszą bardzo dobrze zarówno gorący klimat, jak i chłody północy Europy. Preferują dobrze oświetlone stanowiska, dlatego nie powinno się ich sadzić w cieniu lub przy północnych ścianach. Zadowalają się przeciętnymi czy nawet ubogimi glebami i są łatwe w uprawie oraz odporne na „uwiąd powojników', najgroźniejszą chorobę odmian wielkokwiatowych. Rosną średnio silnie, osiągając około 3 m. Mają kwiaty małe lub średniej wielkości (od 4 do 13 cm średnicy). Kwitną obficie, na tegorocznych pędach, w lecie (od połowy czerwca) i jesienną. Wymagają silnego cięcia wczesną wiosną. Mogą być uprawiane przy wszelkiego rodzaju podporach, ogrodzeniach czy między krzewami, różami lub niedużymi drzewami, szybko się po nich wspinając i zdobiąc kwiatami.

  • C. 'Abundance' - kwiaty 5-7 cm, winnoczerwone, z ładną teksturą i żółtozielonymi pręcikami.
  • C. 'Alba Luxurians' - kwiaty 5-8 cm, białe z zielonymi brzegami i purpurowymi pręcikami.
  • C. 'Betty Corning' - kwiaty 5-7 cm, dzwonkowate, różowolila, lekko pachnące.
  • C. 'Emilia Plater' - kwiaty 8-13 cm, jasnoniebieskie, z kremowymi pręcikami.
  • C. 'Etoile Violette' - kwiaty 8-13 cm, ciemnofioletowe z żółtymi pręcikami. Bardzo popularna odmiana.
  • C. 'Kermesina' - kwiaty 5-8 cm, karmazynowe z purpurowymi pręcikami.
  • C. 'Mme Julia Correvon' - kwiaty 8-13 cm, winnoczerwone z żółtymi pręcikami.
  • C. 'Minuet' - kwiaty 4-7 cm, białe z ciemnoczerwonym unerwieniem i brzegami oraz z zielnymi pręcikami.
  • C. 'Polish Spirit' - kwiaty 7-10 cm, niebieskopurpurowe. Wyjatkowo długo kwitnie. Ma ładne, drobne, ciemnozielone liście.
  • C. 'Prince Charles' - kwiaty 8-13 cm, jasnoniebieskie z jasnożółtymi pręcikami. Zwarty wzrost.
  • C. 'Royal Velours' - kwiaty 6-10 cm, ciemnoczerwone, aksamitne.
  • C. 'Venosa Violacea'- kwiaty 8-13 cm, białe z fioletowym unerwieniem, brzegami i pręcikami.
  • C. viticella - kwiaty 3-6 cm, fioletowe z białym środkiem i jasnożółtymi pręcikami.

Grupa Texensis
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Do grupy należą powojniki wywodzące się od Clematis texensis – powojnika teksaskiego, rosnącego naturalnie w stanie Teksas w USA. Wymagają trochę więcej starań niż większość odmian wymienionych na tej liście, ale ich atrakcyjny wygląd rekompensuje dodatkowe zachody. Mają kwiaty kształtem przypominające tulipany liliokształtne. Kwitną latem (od lipca) i wczesną jesienią, na pędach tegorocznych. Dorastają do 3 m. Wymagają przycięcia tuż przy ziemi wczesną wiosną, gdyż pędy zeszłoroczne i tak najczęściej zamierają. Łatwo są porażane przez mączniaka prawdziwego. Posadzenie ich w miejscu dobrze naświetlonym, przewiewnym, intensywnie, stale nawadnianym ale dobrze zdrenowanym, znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia tej choroby.

Grupa Tangutica
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Powojniki te mają nieduże, dzwonkowate, żółte kwiaty, a po przekwitnięciu, puszyste, jedwabiste owocostany. W zależności od odmiany kwitną od początku czerwca do późnej jesieni na pędach tegorocznych i osiągają od 2m do 6m wysokości. Najlepiej rosną i kwitną w miejscach dobrze oświetlonych. Powinny być sadzone na glebach przepuszczalnych, dobrze zdrenowanych. Dobrze znoszą gleby podsychające. Świetnie nadają się do tworzenia osłon i do sadzenia przy dużych drzewach. Najlepiej przycinać je silnie.

  • C. 'Aureolin' - kwiaty lekko otwarte, stosunkowo duże. Kwitnie VI-IX, dorasta do 2-3 m.
  • C. 'Bill MacKenzie'- kwiaty silnie otwarte. Kwitnie VI-X, dorasta do 4-6 m.
  • C. 'Helios' - kwiaty całkowicie otwarte. Kwitnie VI-VII, dorasta do 3 m. W ostre zimy może przemarzać.
  • C. 'Kugotia' GOLDEN TIARATM - kwiaty, całkowicie otwarte, intensywnie złocistożółte z ciemnofioletowymi pręcikami. Kwitnie VII-X. Dorasta do 3 m.
  • C. 'Lambton Park' - najwartościowsza odmiana z tej grupy. Kwiaty stosunkowo duże, lekko otwarte. Kwitnie bardzo obficie VI-X. Dorasta do 4-5 m.
  • C. tangutica - najczęściej rozmnażany z siewu, dlatego o różnej sile wzrostu i porze kwitnienia. Najczęściej kwitnie VI-VIII i osiąga ok. 3 m.

Grupa Integrifolia
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Do grupy należą odmiany wywodzące się od Clematis integrifolia powojnika całolistnego. Ich pędy, w zależności od odmiany, mające długość od 40 do przeszło 200 cm, nie czepiają się podpór, ale mogą się o nie wspierać, przerastając byliny, krzewy czy niskie drzewa. Mogą być również stosowane jako rośliny okrywowe. Kwitną na tegorocznych pędach VI-X. Są bylinami, dlatego ich pędy zimą zamierają i wiosną trzeba je wycinać tuż przy ziemi.

  • C. 'Alionushka' - kwiaty ciemnoróżowe, dzwonkowate, fantazyjnie poskręcane, stosunkowo duże. Dorasta do 1,5 m.
  • C. 'Arabella'- kwiaty niebieskofioletowe, całkowicie otwarte. Kwitnie wyjątkowo długo (VI-X) i obficie. Tworzy ładne okrywy.
  • C. ×diversifolia 'Blue Boy' - kwiaty niebiekofioletowe, małe, dzwonkowate. Dorasta do 2 m. Mieszaniec z C. viticella.
  • C. ×diversifolia 'Hendersonii' - kwiaty niebieskofioletowe, małe, dzwonkowate. Dorasta do 2 m. Mieszaniec z C. viticella. Jedna z najstarszych odmian powojników, wyhodowana w 1835 r.
  • C. ×durandii - kwiaty intensywnie niebieskie, całkowicie otwarte, największe z tej grupy (8-10 cm). Dorasta do 1,5-2 m. Dobrze nadaje się na kwiat cięty.
  • C. 'Rooguchi' - kwiaty dzwonkowate, duże, fioletowogranatowe z jasnymi brzegami. Dorasta do 2 m. Wrażliwa na mączniaka prawdziwego.

Inne powojniki botaniczne i bylinowe kwitnące latem i jesienią
(Ciecie 3 - silnie wczesną wiosną)

Poniżej wymienione powojniki mają różne pochodzenie i cechy. Wszystkie kwitną na tegorocznych pędach i wymagają silnego cięcia wczesną wiosną.

  • C. mandschurica - bylina dorastająca do 1,5 m, o pędach nie czepiających się podpór, w VII-IX pokrywa się chmurą, białych, drobnych, pachnących kwiatów.
  • C. 'Paul Farges' SUMMER SNOW - silnie rośnie osiągając do 7 m, jest zdrowy i bardzo mrozoodporny. Jego małe (śr. 4 cm) kwiaty pokrywają roślinę białym welonem przez cale lato. Liście ładne, ciemnozielone. Bardzo dobra roślina osłonowa o małych wymaganiach i dużej mrozoodporności. Mieszaniec C. vitalba, ale dużo lepszy od tego gatunku.
  • C. 'Praecox' - jest najlepszym powojnikiem okrywowym, byliną o pędach nie czepiających się podpór, dorastających do 3-4 m. W VII-VIII pokrywa się drobnymi beżowofioletowymi kwiatami. Mało wymagający.
  • C. terniflora - silnie rośnie osiągając 6 m. Kwitnie późną jesienią (X-XI), pokrywając się masą drobnych, białych, pachnących kwiatów. Wymaga stanowisk słonecznych. W zimne lata może nie zdążyć zakwitnąć.
  • C. ×triternata 'Rubromarginata' - dorasta do 5 m. Kwiaty różowofioletowe z białym środkiem, średnicy 3-4 cm, silnie, słodko pachnące. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych.

 

Opracował Szczepan Marczyński na podstawie "Clematis for Beginners List", I.Cl.S.