Inne pnącza

Poza powojnikami istnieje duża grupa krzewów pnących wartych spopularyzowania. Pnącza zajmują mało miejsca w ogrodzie, a dają duży efekt dzięki masie wytwarzanej zieleni rdestówka (Fallopia), kokornak (Aristolochia), dławisz (Celastrus), milin (Campsis), winorośl (Vitis), winobluszcz (Parthenocissus), winnik (Ampelopsis), aktinidia (Actinidia), pięknym kwiatom: glicynia (Wisteria), milin (Campsis), wiciokrzew (Lonicera), owocom ozdobnym: dławisz (Celastrus), psianka (Solanum), winnik (Ampelopsis) lub jadalnym: aktinidia (Actinidia), cytryniec (Schisandra), akebia (Akebia).

Większość pnączy wspina się wijąc dookoła podpór, niektóre mogą się piąć po płaskich ścianach, bez dodatkowych podpór, przytrzymując się ścian korzeniami przybyszowymi np. bluszcz (Hedera), hortensja pnąca (Hydrangea anomala subsp. petiolaris), milin (Campsis), przywarka japońska (Schizophragma hydrangeoides) i trzmielina Fortune'a (Euonymus fortunei) lub specjalnymi przylgami np. winobluszcze (Parthenocissus).

Pnącza można wykorzystać do okrycia ścian budynków, co poza walorami dekoracyjnymi ociepla budynki zimą a cieniuje i ochładza latem oraz sprzyja osuszeniu ścian, osłaniając je przed deszczem i pobierając nadmiar wody z okolic fundamentów. Najlepiej do tego celu nadają się winobluszcze, ale można tak prowadzić również bluszcz czy milin, a zapewniając podpory także wszystkie pozostałe pnącza.

Pnącza mogą szybko przykryć nieefektowne budynki, różnego rodzaju szopy, magazyny i śmietniki, chowając je przed oczami naszych gości. Jeśli chcemy mieć efekt w ciągu jednego roku, najlepiej do tego celu nadają się: rdestówka Auberta (Fallopia aubertii), chmiel (Humulus), powojniki (Clematis) z Grupy Tangutica np. 'Bill MacKenzie' czy ‘Lambton Park’ lub powojnik 'Paul Farges' z Grupy Vitalba. Jeśli możemy poczekać 2-3 lata, dobry efekt możemy uzyskać stosując któreś z pozostałych pnączy.

Pnącza mogą pokrywać różnego rodzaju ogrodzenia (np. siatki) i poza walorami dekoracyjnymi, zasłaniają nas przed oczyma ciekawskich oraz chronią przed wiatrem i kurzem. Nadają się do tego świetnie np. bluszcz pospolity (Hedera helix), wiciokrzew zaostrzony (Lonicera acuminata), powojniki (Clematis) z Grupy Atragene (zwłaszcza ‘Pamela Jackman’), Grupy Tangutica (zwłaszcza ‘Lambton Park’), Grupy Viticella (np. 'Etoile Violette' i 'Krakowiak'PBR) oraz Grupy Vitalba (zwłaszcza 'Paul Farges'), winnik tojadowaty (Ampelopsis aconitifolia), winobluszcz pięciolistkowy (Parthenocissus quinquefolia) i winobluszcz trójklapowy (Parthenocissus tricuspidata).

Większość pnączy ma nieduże wymagania, ale ponieważ wytwarzają dużą masę zieleni, nie lubią gleb bardzo suchych i bardzo ubogich. Gatunki ciepłolubne np. aktinidie (Actinidia), glicynie (Wisteria) i miliny (Campsis) preferują stanowiska ciepłe, osłonięte i słoneczne. Na stanowiskach chłodniejszych, wilgotnych i półcienistych lepiej się czują np. bluszcz (Hedera), hortensja pnąca (Hydrangea anomala subsp. petiolaris), kokornak (Aristolochia), przywarka (Schizophragma), trzmielina Fortune’a (Euonymus fortunei), akebia (Akebia), chmiel (Humulus) i część wiciokrzewów (Lonicera).

Sadząc pnącza kopiemy dół o wymiarach 50 x 50 x 50 cm, który wypełniamy żyzną glebą, a rośliny (zależnie od gatunku) sadzimy 0-10 cm głębiej niż rosły dotychczas, w odległości co najmniej 30-50 cm od murów i 50-100 cm od drzew. Prawidłowo dobrane i posadzone pnącza mogą rosnąć wiele lat, dekorując ogród przez cały rok i stanowiąc świetne schronienie dla ptaków.

Aristolochia - kokornak

To piękne pnącze doskonale nadaje się do sadzenia w półcienistych lub cienistych miejscach w ogrodzie. Ze względu na imponujące rozmiary, kokornak zwany jest w niektórych rejonach Polski "krzewem szlacheckim".

 

Kokornak ten jest pnączem owijającym się dookoła podpór pędami skręcającymi się w prawo oraz ogonkami liściowymi. Dorasta do wysokości 10 m, przyrastając rocznie 1-2 m. Pędy młode i średnie są ciemnozielone, a starsze są szarozielone. Charakterystyczne dlań są duże, sercowate liście, o długości do 30 cm, ciemnozielone z wierzchu i sinozielone od spodu. Jesienią, przed opadnięciem, liście zmieniają barwę na żółtą. Liście kokornaku nakładają się dachówkowato na siebie, tworzą gęste zielone ściany i jak prawie żadna inna roślina szczelnie zasłaniają ogrodzenia, pergole czy altany, dając gęsty cień. Kokornak zdobi również zimą, gdyż jego zielone pędy wyglądają interesująco w stanie bezlistnym.

Bardzo oryginalne są 2-4 cm kwiaty - rozwijające się w maju-czerwcu. Zwisają na długich szypułkach, wyglądem przypominają fajki - są rurkowate, wygięte i mają szeroki kołnierz. Stąd pochodzi angielska nazwa tego krzewu 'Dutchman's Pipe'. Kwiaty mają barwę żółto-brązowo-zieloną, wydzielają lekki zapach i są pułapką dla owadów. Więzią je przez pewien czas w swojej gardzieli, choć nie mają względem owadów krwiożerczych zamiarów, ale w ten sposób zmuszają je do solidnego wykonania zapylenia. Kwiaty są najczęściej schowane pod liśćmi i przez osoby niewtajemniczone mogą być niezauważone.

Owocem kokornaku jest torebka przypominająca wyglądem nieduży ogórek o długości 6-10 cm i średnicy 3 cm. Dojrzewa we wrześniu brązowiejąc i rozpadając się na sześć części, rozsiewając liczne, nieduże, płaskie nasiona o trójkątnym kształcie. Owoce i nasiona są rzadko wytwarzane w naszych warunkach klimatycznych, choć niektóre, wyjątkowo plenne okazy potrafią zawiązywać je corocznie.

 

Pielęgnacja

Kokornak wielkolistny, silnie rosnąc, wytwarza dużo zielonej masy, dlatego wymaga solidnych podpór. Może być sadzony przy starych drzewach, żywych lub martwych. Oplatając ich pnie i konary, tworzy fantazyjne korony. Po posadzeniu na miejsce stałe potrzebuje dwóch lat, aby się przyjąć i rozpocząć naprawdę silny wzrost. W tym czasie powinien być przycinany, aby dobrze się rozgałęzić. W późniejszych latach nie wymaga już cięcia. Gdy cięcie jest konieczne, gdyż nadmiernie się rozrósł, można je wykonać bez obaw, gdyż nawet po silnym przycięciu dobrze odrasta. Silnie rosnąc kokornak potrzebuje corocznego nawożenia i intensywnego podlewania, zwłaszcza w gorące lata.

 

Wymagania

Kokornak wielkolistny jest krzewem długowiecznym, żyjącym nawet kilkadziesiąt lat. Jest całkowicie mrozoodporny i dobrze znosi warunki miejskie. Najlepiej rośnie w półcieniu, ale dobrze znosi również cień. Na stanowiskach słonecznych, zwłaszcza suchych, jest silnie atakowany przez przędziorki. Wymaga gleb żyznych, ale nie za ciężkich, wilgotnych lub umiarkowanie wilgotnych, woli gleby wapienne lub obojętne od kwaśnych, nie lubi stanowisk bardzo wietrznych.

Kokornak można rozmnażać z nasion wysianych wiosną, bez stratyfikacji. Można go też rozmnażać przez sadzonki zdrewniałe, wykonane z 1-2 letnich pędów zimą lub przez odkłady wykonane wiosną.

 

Zastosowanie

Świetnie nadaje się do tworzenia osłon, pokrywania pergoli, altan czy wysokich ogrodzeń. Atrakcyjnie wygląda wspinając się po słupach, kolumnach czy porastając stare drzewa. Może być sadzony jako roślina okrywowa. Ze względu na dużą masę wymaga solidnych podpór np. kratownic, lin czy łańcuchów. Nadaje się do stosowania w zieleni publicznej.

Kokornak wielkolistny pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej. W 1762 roku został sprowadzony do Anglii, a w 1808 r. trafił na tereny polskie - do Ogrodu Botanicznego w Krakowie.


Do rodzaju kokornak (Aristolochia) należy przeszło 300 gatunków bylin i krzewów, często pnących. Większość występuje w klimacie tropikalnym. W naszych warunkach, bez osłon, poza kokornakiem wielkolistnym, może rosnąć zaledwie kilka gatunków:

  • Kokornak mandżurski (Aristolochia manshuriensis) - silnie rosnące pnące, pochodzące z dalekiego wschodu (Chiny, Korea, Rosja), podobne do kokornaku wielkolistnego pod względem wyglądu i wymagań i niemal równie jak on dekoracyjne. Jego duże liście są lekko owłosione.
  • Kokornak owłosiony (Aristolochia tomentosa) - pochodzące z Ameryki Północnej silnie, rosnące pnącze o małych, jasnozielonych, silnie owłosionych liściach. Znacznie mniej dekoracyjne i wartościowe od kokornaku wielkolistnego i mandżurskiego.
  • Aristolochia clematitis - nie pnąca bylina pochodząca z południa Europy. Ma pędy wzniesione, dorastające do 1,5 m, liście sercowate, długości do 10-15 cm, kwiaty żółte w maju - czerwcu. Wytwarza dużo odrostów korzeniowych. Nadaje się do stosowania w dużych założeniach parkowych czy ogrodowych, w półcieniu. Łatwo wymyka się spod kontroli i staje się bardzo uciążliwym chwastem.