Inne pnącza

Poza powojnikami istnieje duża grupa krzewów pnących wartych spopularyzowania. Pnącza zajmują mało miejsca w ogrodzie, a dają duży efekt dzięki masie wytwarzanej zieleni rdestówka (Fallopia), kokornak (Aristolochia), dławisz (Celastrus), milin (Campsis), winorośl (Vitis), winobluszcz (Parthenocissus), winnik (Ampelopsis), aktinidia (Actinidia), pięknym kwiatom: glicynia (Wisteria), milin (Campsis), wiciokrzew (Lonicera), owocom ozdobnym: dławisz (Celastrus), psianka (Solanum), winnik (Ampelopsis) lub jadalnym: aktinidia (Actinidia), cytryniec (Schisandra), akebia (Akebia).

Większość pnączy wspina się wijąc dookoła podpór, niektóre mogą się piąć po płaskich ścianach, bez dodatkowych podpór, przytrzymując się ścian korzeniami przybyszowymi np. bluszcz (Hedera), hortensja pnąca (Hydrangea anomala subsp. petiolaris), milin (Campsis), przywarka japońska (Schizophragma hydrangeoides) i trzmielina Fortune'a (Euonymus fortunei) lub specjalnymi przylgami np. winobluszcze (Parthenocissus).

Pnącza można wykorzystać do okrycia ścian budynków, co poza walorami dekoracyjnymi ociepla budynki zimą a cieniuje i ochładza latem oraz sprzyja osuszeniu ścian, osłaniając je przed deszczem i pobierając nadmiar wody z okolic fundamentów. Najlepiej do tego celu nadają się winobluszcze, ale można tak prowadzić również bluszcz czy milin, a zapewniając podpory także wszystkie pozostałe pnącza.

Pnącza mogą szybko przykryć nieefektowne budynki, różnego rodzaju szopy, magazyny i śmietniki, chowając je przed oczami naszych gości. Jeśli chcemy mieć efekt w ciągu jednego roku, najlepiej do tego celu nadają się: rdestówka Auberta (Fallopia aubertii), chmiel (Humulus), powojniki (Clematis) z Grupy Tangutica np. 'Bill MacKenzie' czy ‘Lambton Park’ lub powojnik 'Paul Farges' z Grupy Vitalba. Jeśli możemy poczekać 2-3 lata, dobry efekt możemy uzyskać stosując któreś z pozostałych pnączy.

Pnącza mogą pokrywać różnego rodzaju ogrodzenia (np. siatki) i poza walorami dekoracyjnymi, zasłaniają nas przed oczyma ciekawskich oraz chronią przed wiatrem i kurzem. Nadają się do tego świetnie np. bluszcz pospolity (Hedera helix), wiciokrzew zaostrzony (Lonicera acuminata), powojniki (Clematis) z Grupy Atragene (zwłaszcza ‘Pamela Jackman’), Grupy Tangutica (zwłaszcza ‘Lambton Park’), Grupy Viticella (np. 'Etoile Violette' i 'Krakowiak'PBR) oraz Grupy Vitalba (zwłaszcza 'Paul Farges'), winnik tojadowaty (Ampelopsis aconitifolia), winobluszcz pięciolistkowy (Parthenocissus quinquefolia) i winobluszcz trójklapowy (Parthenocissus tricuspidata).

Większość pnączy ma nieduże wymagania, ale ponieważ wytwarzają dużą masę zieleni, nie lubią gleb bardzo suchych i bardzo ubogich. Gatunki ciepłolubne np. aktinidie (Actinidia), glicynie (Wisteria) i miliny (Campsis) preferują stanowiska ciepłe, osłonięte i słoneczne. Na stanowiskach chłodniejszych, wilgotnych i półcienistych lepiej się czują np. bluszcz (Hedera), hortensja pnąca (Hydrangea anomala subsp. petiolaris), kokornak (Aristolochia), przywarka (Schizophragma), trzmielina Fortune’a (Euonymus fortunei), akebia (Akebia), chmiel (Humulus) i część wiciokrzewów (Lonicera).

Sadząc pnącza kopiemy dół o wymiarach 50 x 50 x 50 cm, który wypełniamy żyzną glebą, a rośliny (zależnie od gatunku) sadzimy 0-10 cm głębiej niż rosły dotychczas, w odległości co najmniej 30-50 cm od murów i 50-100 cm od drzew. Prawidłowo dobrane i posadzone pnącza mogą rosnąć wiele lat, dekorując ogród przez cały rok i stanowiąc świetne schronienie dla ptaków.

Ampelopsis - winnik

Winniki są interesującymi pnączami o atrakcyjnych liściach i owocach. Zaliczano je kiedyś do rodzaju Vitis, obecnie tworzą osobny rodzaj Ampelopsis. Znanych jest 20 gatunków pochodzących z Dalekiego Wschodu i Ameryk, z tego kilka można uprawiać w Polsce.

Winniki w zależności od gatunku dorastają od 2 do 8 m. Wspinają się przy pomocy wąsów czepnych, owijających się wokół podpór. Mają ładne, najczęściej klapowane liście oraz niepozorne, zielonkawe obupłciowe kwiaty, które rozwijają się w lipcu – sierpniu. Znacznie bardziej dekoracyjne są zebrane w grona owoce – kuliste jagody o średnicy 6-8 mm, różnej barwy w zależności od gatunku. Dojrzewają we wrześniu-październiku.

 

Wymagania

Winniki nie mają specjalnych wymagań i mogą być uprawiane w każdej przeciętnej glebie. Najlepiej rosną i owocują w jasnych, ciepłych, osłoniętych miejscach. Nie wymagają przycinania. Gdy rozrosną się nadmiernie, należy przycinać je umiarkowanie wczesną wiosną (luty – początek marca) lub latem.

 

Polecane gatunki i odmiany

Ampelopsis aconitifolia (winnik tojadowaty) - pnącze pochodzące z Chin, dorastające do 4-8 m, o ładnych liściach: pojedynczych, głęboko, palczasto, fantazyjnie powcinanych. W lecie liście są zielone, jesienią barwią się na żółto. Jesienią ozdobnie wyglądają również owoce. Są drobne, kuliste, żółte, pomarańczowe lub brunatne, z małymi ciemniejszymi punktami. Winnik tojadowaty jest mało wymagającą, mrozoodporną, odporną na choroby i szkodniki, bujnie rosnącą rośliną. Nadaje się świetnie do obsadzania ogrodzeń, podobnie jak winobluszcz pięciolistkowy. Ładnie wygląda też przy altanach, pergolach i różnych podporach ogrodowych. Doskonale nadaje się do stosowania w zieleni publicznej.
'Seattle'  toodmiana o słabym wzroście, dorastająca do 2-3 m. Młode przyrosty i ogonki liściowe początkowo purpurowe, a następnie różowe. Jesienią liście przebarwiają się intensywnie żółto. Owoce czerwonobrązowe. Pnącze szczególnie przydatne do sadzenia przy altanach, pergolach i różnych podporach ogrodowych. Świetne do jesiennych zestawień barwnych.

Ampelopsis bodinieri (winnik Bodiniera) - oryginalne pnącze o średnio silnym wzroście. Liście sztywne, zielone, lekko błyszczące na górnej stronie, pojedyncze (5-10 cm długości i szerokości), grubo ząbkowane, z 3-5 słabo wykształconymi klapami, z czerwonymi ogonkami liściowymi; podobne do liści platana. Ciekawa roślina dla kolekcjonerów, szczególnie przydatna do sadzenia przy altanach, pergolach i różnych podporach ogrodowych.

Ampelopsis glandulosa (winnik zmienny)to interesujące pnącze pochodzące z Japonii o dekoracyjnych liściach i owocach, które wyjątkowo fantazyjnie zmieniają barwę - od biało-niebieskiej, przez purpurową, do turkusowoniebieskiej. Lubi miejsca jasne, ciepłe, osłonięte. Winnik zmienny w ostre zimy może przemarzać, ale niesłusznie do niedawna był uważany za bardzo wrażliwy na mróz. W centralnej Polsce zimuje bez specjalnych zabezpieczeń od kilkunastu lat.
Odmiana ‘Elegans’  ma bardzo dekoracyjne liście: ostro klapowane, trójbarwne, biało-różowo-zielone. Ładnie wyglądają również różowoczerwone młode pędy, ogonki liściowe i szypułki. Jesienią ozdobnie wyglądają zmieniające barwę owoce: od biało-niebieskich, przez purpurowe do fioletowoniebieskich (turkusowych). Dorasta do 2 m. Szczególnie przydatny jest do sadzenia w małych ogrodach, na tarasach i tam, gdzie dysponujemy bardzo ograniczoną powierzchnią, a z bliska można zauważyć jego wielobarwne liście i piękne owoce.

Ampelopsis megalophylla (winnik wielkolistny) to silnie rosnące pnącze o bardzo oryginalnych, dużych (do 50 cm długości) podwójnie pierzasto złożonych liściach. Listki na górnej stronie mają ładną fakturę, są ciemnozielone, błyszczące, od spodu matowe, niebieskozielone, osadzone na czerwonawych ogonkach liściowych. Kwiaty niepozorne - czerwiec. Owoce to małe jagody (8 mm średnicy) zebrane w grona, dojrzewające wrzesień – październik. Najpierw są purpurowe, a następnie czarne. Roślina ta dorasta do 10 m.