Prof. Piotr Latocha, profesor nadzwyczajny SGGW
Uprawa towarowa minikiwi rozwija się zarówno w Polsce jak i w wielu innych krajach na całym świecie. Można nawet zauważyć, że intensywniej rozwija się poza naszymi granicami. Plantacje intensywnie powstają w Chinach, Nowej Zelandii, USA, Chile, Australii, wielu krajach europejskich ale także w Armenii, Gruzji czy Izraelu. Powodów takiej sytuacji jest wiele. Jednym z istotniejszych jest zniechęcenie rodzimych plantatorów z powodu mniejszej opłacalności lub całkowitego brak rentowności uprawy. Powodem takiej sytuacji jest często niewłaściwa lokalizacja plantacji i niewłaściwe przygotowanie terenu pod sadzenie roślin co prowadzi do strat w plonach i/lub niskiej jakości owoców.
Na co należy zwracać uwagę przy wyborze miejsca do uprawy minikiwi?
Lokalizacja plantacji minikiwi oraz właściwe przygotowanie terenu przed sadzeniem roślin ma kluczowe znaczenie dla przyszłego sukcesu.
Wybór lokalizacji – ochrona przed przymrozkami wiosennymi
Plantację należy umiejscowić tak, aby uniknąć lokalnych obniżeń terenowych gdzie często lokalizowane są zastoiska mrozowe, które mogą powodować uszkodzenia powodowane późnowiosennymi przymrozkami. Korzystniejsze są zatem terenu nieco podwyższone względem okolicy, najlepiej chłodniejsze stoki o ekspozycji północnej lub północno-wschodniej, które opóźniają początek wiosennego wzrostu, a tym samym zmniejszają ryzyko uszkodzeń spowodowanych wiosennymi przymrozkami.
Należy zaznaczyć, że aktinidia jako roślina klimatu kontynentalnego bardzo wcześnie rozpoczyna wegetację po ustąpieniu mrozu zimowego, niekiedy już w marcu czy na początku kwietnia. Zatem ich podatność na przymrozki wiosenne jest najpoważniejszym wyzwaniem, z którym musi się zmierzyć plantator tej rośliny.
Gleby na tych północnych wystawach charakteryzują się również wyższą wilgotnością przez cały sezon wegetacyjny, co może zmniejszyć ilość wody potrzebnej latem do podlewania w przedłużających się okresach suszy.
Orientacja rzędów i ochrona przed wiatrem
W miarę możliwości rzędy z roślinami powinny być ustawione równolegle lub prawie równolegle do silnych wiatrów, dominujących późną wiosną i wczesnym latem, ponieważ nowe pędy są wtedy delikatne i podatne na złamania. Eliminuje to również ryzyko asymetrycznego wzrostu pędów na całej długości podpory. Jeśli w danej lokalizacji wiatry nie są istotnym czynnikiem wpływającym na uprawę, rzędy powinny być zorientowane w kierunku północ-południe. Bardzo korzystnie na jakość owoców wpływają osłony przeciwwietrzne od strony silnie wiejących wiatrów letnich. Najlepiej gdy od tej strony lokalizowane są zadrzewienia śródpolne lub las.
Dostęp do wody i wymagania dotyczące nawadniania
Teren pod uprawę minikiwi powinien posiadać także niezawodne i wydajne źródło wody i system jej dystrybucji, aby zapewnić wystarczającą ilość wody zarówno do ochrony przed wiosennymi przymrozkami (wydajność min. 35 m3/godz./ha), jak i do nawadniania roślin latem.
Wymagania glebowe i przygotowanie podłoża
Rośliny minikiwi mają specyficzne wymagania glebowe, które należy wziąć pod uwagę, aby zapewnić ich zdrowy wzrost, ograniczyć straty i zmaksymalizować plon owoców. Dobrze rosną na żyznym, dobrze przepuszczalnym i lekko kwaśnym podłożu (pH 5,5–6,5). W przypadku gleb ubogich, piaszczystych (poniżej IV klasy) należy glebę przygotować przed sadzeniem roślin lub zrezygnować z uprawy. Podobnie jest w przypadku gleb ciężkich, zbitych o słabej przepuszczalności.
Korzenie są rzadko widoczną częścią rośliny, niemniej jednak pełnią one ważne funkcje, dostarczając winorośli wodę i składniki odżywcze w okresie wegetacji oraz magazynując węglowodany w okresie spoczynku. Dlatego przed sadzeniem konieczne jest dokładne przygotowanie gleby, aby ją spulchnić by zapewnić nieograniczony wzrost i rozwój korzeni. W przypadku terenów płaskich lub lekko nachylonych jest to również idealny moment na wyrównanie powierzchni w celu wypełnienia niewielkich zagłębień lub rowów, a tym samym wyeliminowania podmokłych miejsc na nieco niższych fragmentach terenu. Wszystkie te działania są ważne dla zapewnienia i zwiększenia produktywności roślin. W lokalizacjach o bardziej złożonej topografii, układ nasadzeń powinien być szczegółowo zaplanowany. Na większych zboczach można budować tarasy, sadząc jeden rząd na każdym tarasie. Przy rozmieszczaniu tarasów ważne jest uwzględnienie miejsca na komunikację i rury nawadniające.
Rola materii organicznej i wzbogacanie gleby
Materia organiczna w glebie jest ważna dla zatrzymywania wilgoci i składników odżywczych w glebach piaszczystych oraz poprawia strukturę w glebach cięższych zwiększając równocześnie aktywność mikrobiologiczną we wszystkich typach gleb, co sprzyja transformacji i przyswajaniu składników odżywczych przez rośliny. Gleby o niskiej zawartości materii organicznej należy wzbogacić w nią podczas przygotowywania terenu pod sadzenie roślin. Może to być dobrze przefermentowany kompost, podłoże popieczarkowe lub wysiew roślin na zielony nawóz, takich jak facelia, łubin lub gorczyca, w jednym sezonie wegetacyjnym lub w sezonie przed sadzeniem roślin. Rośliny na zielony nawóz poprawiają również strukturę gleby i dostarczają niezbędnych składników odżywczych młodym roślinom.
Rozwiązania dla gleb o słabym drenażu i napowietrzeniu
Słabe napowietrzenie gleby spowodowane ciężką gliną, zbitymi i/lub podmokłymi glebami silnie utrudnia wzrost roślin i często powoduje ich obumieranie z powodu niedotlenienia (najczęstsza przyczyna zgnilizny korzeniowej i zamierania aktinidii powodowanej przez grzyby z rodzaju Phythophtora).
Takie sytuacje należy rozwiązać przed sadzeniem, aby stworzyć warunki bardziej sprzyjające uprawie. Można to osiągnąć na różne sposoby.
Jednym z podejść jest utworzenie liniowych redlin (wałów), w których będą sadzone rośliny oraz obniżenia terenu w międzyrzędziu. Redliny te powinny mieć około 20–30 cm wysokości. Wtedy woda w czasie silnych opadów zbierać się będzie w międzyrzędziu, z dala od pni roślin.
W przypadku ciężkiej gliny i zbitych gleb inną opcją jest użycie haczykowatego spulchniacza, aby rozbić i przebić twarde podsypki (podsypki płużne). Tę głęboką orkę należy wykonywać, gdy podłoże jest suche lub lekko wilgotne, ale nie w mokrych warunkach, ponieważ w przeciwnym razie pogorszy to napowietrzenie gleby zamiast je poprawić. Głęboka orka pomaga również przenieść żyzną wierzchnią warstwę gleby w głąb, gdzie dodany materiał organiczny poprawia strukturę i napowietrzenie gleby.
Trzecią opcją jest wykopanie rowów i zasypanie ich mieszanką wykopanej gleby z piaskiem lub żwirem, aby poprawić drenaż i napowietrzenie gleby. W przypadku gleb piaszczystych, które mają bardzo ograniczoną zdolność retencji wody i mało składników odżywczych w każdym rzędzie nasadzeń należy wykopać rowy i częściowo zasypać je kompostem, a następnie głęboko zaorać tę dodaną materię organiczną, aby lepiej rozprowadzić ją w rzędzie nasadzeń. Na wierzch gleby, po posadzeniu roślin należy również rozsypać ściółkę, aby zmniejszyć utratę wody przez parowanie i poprawić ogólną retencję wilgoci w glebie. W przypadku gleb o wysokim poziomie wody gruntowej (nasyconych wodą) konieczne jest dodatkowo zainstalowanie rur drenażowych w celu obniżenia poziomu tych wód.
Instalacja systemu nawadniania
Choć rośliny są wrażliwe na nadmiar wody w glebie, szczególnie w okresie wczesnowiosennym, to jednocześnie mają duże wymagania wodne w okresie letnim. Dlatego budowa i instalacja systemu nawadniania plantacji jest jednym z pierwszych zadań, które należy wykonać po przygotowaniu gleby, zaplanowaniu rzędów i zamontowaniu słupów podtrzymujących konstrukcję dla minikiwi.
Przygotowanie gleby bezpośrednio przed sadzeniem – odchwaszczanie i ściółkowanie
Przed samym sadzeniem roślin ważne jest aby gleba została oczyszczona z chwastów, które mogłyby konkurować o wilgoć i składniki odżywcze, ponieważ system korzeniowy młodych aktinidii jest słabo rozwinięty i zlokalizowany tuż pod powierzchnią gleby, przez co wzrost pnączy może być hamowany przez niepożądane rośliny. Nie wystarczy oczyścić jedynie teren bezpośrednio wokół sadzonki – lepiej jest utworzyć i utrzymywać pas o szerokości 80-100 cm, wolny od trawy i chwastów. Po posadzeniu roślin glebę w rzędach warto przykryć 10-centymetrowa warstwa ściółki (np. zrębki drzewne lub inny podobny, dostępny lokalnie materiał organiczny), która pomoże ograniczyć zachwaszczenie. Ściółka pomaga również utrzymać wilgotność gleby i zapewnić bardziej równomierną jej temperaturę. Ściółkowanie rzędów matą szkółkarską nie jest najlepszym rozwiązaniem gdyż może prowadzić do silnego nagrzewania się gleby w czasie letnich upałów co prowadzi do przegrzania systemu korzeniowego i zahamowania wzrostu roślin.
Podsumowując, właściwa lokalizacja plantacji minikiwi oraz właściwe przygotowanie terenu pod sadzenie oraz zapewnienie niezbędnych instalacji są kluczowe dla powodzenia tej uprawy. Reszta to właściwy dobór odmian, lokalizacja zapylaczy i prowadzenie roślin. W końcu także właściwy termin i sposób zbioru owoców oraz umiejętne postępowanie pozbiorcze.